Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye`nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi

Authors : Gözde Koca

Pages : 285-299

Doi:10.24181/tarekoder.1679779

View : 176 | Download : 388

Publication Date : 2025-12-19

Article Type : Research Paper

Abstract :Amaç: Bu çalışma, bazı Avrupa Birliği ülkeleri ile Türkiye’nin tarımsal faaliyetlerinin çevre ve ekonomi üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tarımsal çevre göstergeleri ile ekonomik üretim gücünü birlikte ele alan analiz, ülkelerin tarımsal sürdürülebilirlik düzeylerini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır. Böylece çalışma, çevresel baskılar ile üretim yoğunluğu arasındaki dengenin ülkeler arasında nasıl farklılaştığını inceleyerek sürdürülebilir tarım politikalarının geliştirilmesine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Araştırmada, EUROSTAT veri tabanından elde edilen 2000–2023 dönemi yıllık ortalama değerlere dayanan on çevresel gösterge (K1–K10) ile FAOSTAT veri tabanından alınan 2019–2023 dönemi ortalama Brüt Üretim Değeri (K11) olmak üzere toplam on bir kriter kullanılmıştır. Yirmi sekiz ülke iki aşamalı olarak değerlendirilmiştir: İlk aşamada yalnızca çevresel kriterler dikkate alınmış; ikinci aşamada ekonomik boyutun analize dahil edilmesiyle sıralamalar yeniden oluşturulmuştur. Analiz sürecinde MOOSRA, MABAC, ROV, TOPSIS, PSI, WASPAS, REF-I ve REF-II yöntemleri uygulanmış; elde edilen sıralamalar BORDA yöntemi aracılığıyla bütünleştirilmiştir. Tüm hesaplamalar Python tabanlı Ka-Decision yazılımı kullanılarak kapsamlı şekilde gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Çevresel göstergeler değerlendirildiğinde Estonya, Letonya, İsveç, Finlandiya ve Slovakya en yüksek performansa sahip ülkeler olarak belirlenmiştir. Ancak ekonomik kriterin dahil edilmesiyle bu ülkelerin genel sıralamada gerilediği; buna karşılık Fransa, Türkiye ve Almanya gibi yüksek üretim kapasitesine sahip ülkelerin öne çıktığı görülmüştür. Bu sonuç, çevresel performans ile üretim yoğunluğu arasında belirgin ters yönlü bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Radar grafiklerinde çevresel açıdan zayıf ülkelerin yüksek üretim kapasitelerine rağmen çevresel etkilerinin daha olumsuz olduğu görülmüştür. Özgünlük/Değer: Çalışma, çevresel ve ekonomik göstergelerin birlikte değerlendirilmesiyle tarımsal sürdürülebilirliğe çok boyutlu bir yaklaşım sunarak politika yapıcılar için son derece önemli stratejik çıktılar oluşturmaktadır.
Keywords : Avrupa ülkeleri, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV), Ka-Decision, tarımsal çevre göstergeleri

ORIGINAL ARTICLE URL