Türkistan Coğrafyası ve Jeopolitiği

Authors : İsa ERYILMAZ

Pages : 315-333

Doi:10.21551/jhf.869257

View : 102 | Download : 9

Publication Date : 2021-03-29

Article Type : Research Paper

Abstract :XX. yüzyılın başlarından itibaren ideolojik saiklerle Orta Asya olarak adlandırılan Türkistan, Batı kaynaklarında umumîyetle işgalci ülkelere göre isimlendirilmekte, yani Batı Türkistan’a Sovyet Türkistan’ı, Doğu Türkistan’a Çin Türkistan’ı ve Güney Türkistan’a da Afgan Türkistan’ı denilmektedir. Geniş bozkırları, yer yer mümbit arazileri, dağ ve nehirleri ihtiva eden Türkistan coğrafyası, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Diğer taraftan Çin’den Ön Asya’ya açılan tarihi İpek Yolu dışında kuzeyde yer alan askerî yollar Türkistan jeopolitiğinde belirleyici olmuştur. O sebeple Türkistan hâkimiyetinde kalp-gâh durumundaki kilit noktaların bilincinde olan Türk devlet adamları iktidar mücadelelerinde bu önemli şah damarlarını ellerinde tutmaya çalışmışlardır. Bu sayede Hun, Gök-Türk, Gazneli, Karahanlı ve Selçuklu gibi Türk devletleri uzak bölgelere hükmedebilmişlerdir. Çingiz ve sonrasında da gördüğümüz söz konusu düşünceye sahip muhtelif hakimiyetler siyasî ve iktisadî ihtiyaçlara cevap verebilmek için bölgenin jeopolitiğini her dönemde göz önünde bulundurmuşlar ve gerekli tedbirleri almışlardır. Türkistan’a hâkim olma düşüncesiyle alınan bu tedbirler batıda Buhara, Merv, Semerkant, Taşkent ve Harezm; doğuda Kaşgar, Yarkent, Hotan ve Turfan gibi şehirlerin önemini artırdığı gibi buraların ticaret ve kültür merkezleri haline gelmesine de zemin hazırlamıştır.
Keywords : Jeopolitik, Türkistan, Ön Asya, Kalp gâh, İpek Yolu

ORIGINAL ARTICLE URL