Fıkıh Usûlünün Yenilenmesi Tartışmalarında Fikrî ve Felsefî Yaklaşım (Fazlurrahman, Hasan Turabî ve Muhammed Müctehid Şebusterî Örneği)

Authors : Seracettin ERAYDIN

Pages : 1383-1410

Doi:10.47424/tasavvur.993750

View : 26 | Download : 6

Publication Date : 2021-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İslam hukuku tarihine baktığımızda fıkıh usûlünün bir süreç içerisinde geliştiğini söylemek mümkündür. Bu süreç içerisinde, mezhep imamları de-diğimiz müçtehitler başta olmak üzere birçok âlimin, fıkıh usûlü ilminin yapısını oluşturan katkılarından bahsedilebilir. Örneğin İmam Ebû Hanîfe’nin insert ignore into journalissuearticles values(ö. 150/767); istihsana başvurması, İmam Mâlik’in insert ignore into journalissuearticles values(ö. 179/795); amel-i ehli Medine ile amel etmesi ve İmam Şafiî’nin insert ignore into journalissuearticles values(ö. 204/820); hem Ehl-i rey hem de Ehl-i hadisin fıkhını mezcederek elde ettiği formasyonla “er-Risâle” adlı eserinde bir usûl ortaya koyması fıkıh usûlü ilminin yapısını oluşturan katkıların başında gelmektedir. Bu katkıların yanında özellikle mezheplerin kurumsallaştığı dönem ve sonrasında Gazalî insert ignore into journalissuearticles values(ö. 505/1111);, İbn Teymiyye insert ignore into journalissuearticles values(ö. 622/1225);, öğrencisi İbn Kayyım insert ignore into journalissuearticles values(ö. 751/1350); ve Şâtıbî insert ignore into journalissuearticles values(ö. 790/1388); gibi âlimlerin, fıkıh usulüne dinamizm kazandırmak adına söz konusu ilme yönelik birtakım yenileme çabaları ortaya koydukları bilinmektedir. Modern dönemde ise fıkıh usûlünü yenileme çabalarının klasik döneme göre daha net ve yaygın olduğu görülmektedir. Bu dönemde fıkıh usulüne yönelik yenileme çabalarını iki merhalede değerlendirmek mümkündür. Bu merhalelerin birincisi, fıkıh usûlünü yenilemeye çağrı merhalesi, ikincisi ise fıkıh usûlünü yenilemenin amelî merhalesidir. İkinci merhalede âlimlerin dinî, siyasî, sosyal ve felsefî eğilimlerine bağlı olarak kendi içinde de farklı tezler içeren “fıkhî ve usûlî yaklaşım” ve “fikrî ve felsefî yaklaşım” olmak üzere iki temel yaklaşımdan bahsedilebilir. Bu çalışmada kendi içinde de farklı eğilimlere sahip fikrî ve felsefî yaklaşımın fıkıh usûlünü yenilemeye dair görüşlerini, Fazlurrahman, insert ignore into journalissuearticles values(1919-1988);, Hasan Turabî insert ignore into journalissuearticles values(1932-2016); ve Muhammed Müctehid Şebusterî insert ignore into journalissuearticles values(d. 1936-ö…); örnekliğinde sunmaya çalıştık.
Keywords : Fıkıh Usûlü, Yenilenme, Fazlurrahman, Turâbî, Şebusterî

ORIGINAL ARTICLE URL