Sûfî ve Müfessirlerin Elif Lâm ile Başlayan Hurûf-ı Mukattaa Yorumlarının Mukayesesi

Authors : Mustafa Şeref Aydın
Pages : 867-902
Doi:10.47424/tasavvur.1758284
View : 408 | Download : 362
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Hurûf-ı mukattaa, Kur’an’ın yirmi dokuz sûresinin başında yer alan tek tek okunan ve kendi isimleriyle telaffuz edilen harflerdir. Tekrarlar çıkıldığında on dört ayrı hurûf-ı mukattaa bulunmaktadır. Bir, iki, üç, dört veya beş harften oluşan farklı kombinasyonlarda karşımıza çıkarlar. Bazı âlimler tarafından müteşâbih kabul edildiği için mana verilmeyen, bazı âlimler tarafından ise çeşitli manalar verilerek derin anlamlar ihtiva ettiği söylenen bu harfler hakkında asırlardır devam eden bir tartışma bulunmaktadır. Bundan dolayı bu harflerin tek bir anlamının olduğu söylenemez. Ancak bu harflerin, Kur’an’ın icazını ortaya koyduğu, inanmayanlara meydan okuduğu ve karşıdakinin dikkatini çekerek onu dinlemeye sevk ettiği yaklaşımları daha çok ön plana çıkmaktadır. İşârî tefsir yazan sûfîler de bu tartışmada yer almış ve bu harflerden diğer eserlerde bulunmayan latif manalar çıkarmışlardır. Bu bağlamda sûfîler, Allah’ın azametine, kimseye muhtaç olmamasına ve kullarına verdiği nimetlere vurgu yapmışlardır. Mesela Elif harfi, kendinden sonra gelen harflere bitişmez ve onlara muhtaç değildir. Bunun tasavvufî yorumu ise Allah’ın zaman, mekân ve yaratılmışlardan hiçbir şeye ve kimseye muhtaç olmamasıdır. Lâm harfi, uzuvların ibadetle yumuşamasıdır. Mîm harfi, muhabbete; Sâd harfi, sadakate; Râ harfi ise rubûbiyetin nuruna işaret eder. Sûfîler bu ve buna benzer yorumlarıyla kullandıkları sembolik dilin zirvesine çıkmışlardır. Müfessirler hurûf-ı mukattaa hakkında yaptıkları yorumlarında daha ihtiyatlı davranırken; sûfîler harf ve kelimelerin anlam zenginliğinden faydalanarak derin manalar çıkarmışlardır. Hurûf-ı mukattaa konusu, birçok tartışmanın bulunduğu önemli bir konu olduğu için bu çalışmada beş müfessir ve beş sûfînin tefsirlerinden yola çıkarak onların Elif Lâm ile başlayan hurûf-ı mukattaa hakkındaki görüşleri mukayeseli bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmada nitel yöntem uygulanmştır.
Keywords : Tasavvuf, İşârî Tefsir, Müfessir, Hurûf-ı Mukattaa, Müteşâbih

ORIGINAL ARTICLE URL