Addü’l-Ây İlminde Manzûm Eser Geleneği: Şâtıbî’nin Nâzımetü’z-zühr Örneği

Authors : Mehmet Kara

Pages : 854-869

Doi:10.31121/tader.1745299

View : 179 | Download : 213

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kıraat ilminin temel meselelerinden biri kabul edilen Kur’ân-ı Kerîm’in âyet, kelime ve harf sayımını konu edinen Addü’l-Ây ismiyle maruf ilim disiplininde ilk manzûm eser Şâtıbî’nin Nâzımetü’z-zühr isimli eseridir. Eser küçük hacimli olmasına rağmen hem belagat açısından güç-lü hem de ilmî değeri yüksek bir metin olarak tavsif edilmeye değerdir. Bu özellikleri dolayısıyla eser, muhtasar olarak ifade edilen hususların ve müellifin geliştirdiği harf ve kelime remizlerin anlaşılmasını kolaylaştırmak üzere birçok şerh çalışmasına da konu olmuştur. Bu çalışmada, addü’l-ây ilminde manzûm eser geleneği, Nâzımetü’z-zühr örnekliği üzerinden incelenmiştir. Şâtıbî Nâzımetü’z-zühr’de âyet sayımına dair zikredilen bilgilerin kaynağının nakil esaslı olduğu üzerinde durmuştur. Âyet sayımı görüşlerinin nispet edildiği şehirleri de Mekke, Medine, Kûfe, Basra ve Şam olarak tayin etmiş; Hıms ehlinin âyet sayımına dair nakledilen görüşlerine ise yer vermemiştir. Mushaf tertibine göre her bir sûrenin âyet sayısını ve âyet sonu yeri konusundaki ihtilaflı yerleri de nazım yöntemiyle zikreden Şâtıbî âyet sayımının nispet edildiği şehirleri ve âyet sayısını belirtmek için harf ve kelime remizler tayin etmiştir. Bu remizler üzerinden işaret ettiği hususlar çalışmamızda Fâtiha Sûresi ve Bakara Sûresi özelinde izah edilmiştir. Böylece manzûm türde telif edilmiş eserlerde müellifin kastettiği mânanın anlaşılabilmesi için bu tür eser-lerde müellifin üslubunun ve tercih ettiği remizlerin doğru bir şekilde bilinmesinin gerekliliği vurgulanmıştır.
Keywords : Kıraat, Addü’l-Ây, Şâtıbî, Nâzımetü’z-zühr, Manzûm Eser

ORIGINAL ARTICLE URL