Türkiye’de İklim Verileri ile Buğday ve Arpa Verimi Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Toda-Yamamoto Testi ile Belirlenmesi

Authors : Didem Doğar, Adnan Çiçek

Pages : 411-427

Doi:10.33462/jotaf.1483052

View : 150 | Download : 131

Publication Date : 2025-05-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmanın amacı, uzun dönemli iklim verileri ile buğday ve arpa verimi arasındaki nedensellik ilişkisini incelemektir. Çalışmanın veri seti, Türkiye\\\'de 1970-2023 yılları arasındaki 53 yıllık iklim verileri ile buğday ve arpa verimlerini kapsamaktadır. Sıcaklık, yağış, nem ve karlı gün sayısı ile buğday ve arpa verimi arasındaki nedensellik ilişkisinin belirlenmesinde Toda-Yamamoto nedensellik testinden yararlanılmıştır. Bu amaçla ilk olarak serilerin Augmented Dickey-Fuller (ADF) ile Phillips-Perron (PP) birim kök testi yapılmış, serilerin birinci farkında birim kök içerip içermediği belirlenmiştir. Lagrange Çarpanı (LM) Otokorelasyon Testi, White Değişen Varyans Testi (With Cross) ve Granger Nedensellik testi uygulanmış, serilerde otokorelasyon ve değişen varyans sorunu bulunmadığı tespit edilmiştir. Granger nedensellik testine göre, buğday verimi ile sıcaklık arasında %1, buğday verimi ile karlı gün sayısı arasında %5 düzeyde nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Arpa verimi ile sıcaklık ve karlı gün sayısı arasında %5, arpa verimi ile nem değerleri arasında %1 düzeyde nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Yapılan analizler sonucunda, buğday ve arpa verimindeki değişimlerin büyük oranda sıcaklık ve nem değişikliklerine bağlı olduğu belirlenmiştir. Sıcaklık, yağış ve karlı gün sayısından buğday verimine doğru %1 anlamlılık düzeyinde tek yönlü nedensellik olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, sıcaklık ve yağış ile buğday verimi arasında pozitif, karlı gün sayısı ile buğday verimi arasında negatif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Sıcaklık, nem ve karlı gün sayısından arpa verimine doğru %1 anlamlılık düzeyinde tek yönlü nedensellik ilişkisi saptanmıştır. Sıcaklık ve arpa verimi arasında pozitif, nem ve karlı gün sayısı ile arpa verimi arasında negatif bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular ışığında, iklim değişkenlerinin buğday ve arpa veriminde önemli bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Ayrıca, sıcaklık, nem, yağış ve karlı gün sayısı gibi iklim faktörlerinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerinin analiz edilmesi, gelecekteki gıda güvenliği ve sürdürülebilir tarım için gerekli önlemlerin alınması önem taşımaktadır.
Keywords : Toda-Yamamoto testi, Buğday ve arpa verimi, İklim değişikliği, Nedensellik analizi, Türkiye

ORIGINAL ARTICLE URL