Türkiye'de Hayvansal ve Bitkisel Üretim Endeksi ile Yük Kapasite Faktörü Arasındaki İlişki: LCC Hipotezi Üzerinden Ampirik Kanıtlar

Authors : Serkan Göksu
Pages : 1046-1060
Doi:10.33462/jotaf.1648378
View : 74 | Download : 62
Publication Date : 2025-10-03
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Türkiye’de tarımsal göstergeler üzerinden Yük Kapasitesi Eğrisi (LCC) hipotezinin geçerli olup-olmadığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Tarımsal göstergeler odağında çevresel dengenin hem arz hem de talep tarafını dikkate alarak LCC hipotezinin geçerliliğini araştıran ilk çalışma olması çalışmanın özgün değerini oluşturmaktadır. 1974-2022 dönemine ilişkin yıllık verilerin kullanıldığı bu çalışmada değişkenlerin farklı seviyelerde durağan olmaları sebebiyle ARDL prosedürü ve Toda-Yamamoto nedensellik testi uygulanmıştır. Ayrıca LCC hipotezinin geçerliliğinin tespitinde, çoklu doğrusal bağlantı sorunundan kaçınmak için Narayan ve Narayan (2010) yaklaşımı benimsenmiştir. Çalışma kapsamında oluşturulan model eşbütünleşik olup yük kapasitesi faktörü ile kişi başına gelir, fosil yakıt tüketimi, bitkisel ve hayvansal üretim endeksi değişkenleri arasında uzun dönemli bir ilişki olduğu doğrusal birleşimlerinin denge noktasına yakınsadığı tespit edilmiştir. Kişi başına düşen Gayrisâfi Yurtiçi Hâsıla (GSYH) değişkeninin uzun dönem katsayısı kısa dönemki değerinden daha yüksektir. Bu bulgu kişi başına düşen gelirin çevresel kaliteyi iyileştirici etkisinin uzun vadede daha güçlü ve belirgin olduğunu ortaya koymaktadır. Bu sonuç, U şeklinde olan LCC hipotezinin Türkiye için geçerli olduğunu göstermektedir. Ayrıca uzun dönemde, hayvansal üretim endeksinin çevresel kalite üzerindeki etkisi pozitifken fosil yakıt tüketiminin çevresel kalite üzerindeki etkisi ise negatiftir. Nedensellik testi sonuçlarına göre bitkisel üretim endeksinden yük kapasitesi faktörüne, yük kapasitesi faktöründen hayvansal üretim endeksine, hayvansal üretim endeksinden kişi başına düşen gelir ve bitkisel üretim endeksine, fosil yakıt tüketiminden hayvansal üretim endeksine doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi varken kişi başına düşen gelir ile bitkisel üretim endeksi arasında ve fosil yakıt tüketimi ile bitkisel üretim endeksi arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi vardır. Bu bulgular ekonomik büyümeyi teşvik eden ve ekolojik sürdürülebilirliği sağlayan politikaların oluşturulmasını, tarım ve çevre politikalarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu doğrultuda politika yapıcılara çevre dostu, yenilikçi ve sürdürülebilir tarım ve hayvancılık uygulamalarının teşvik edilmesi önerilebilir.
Keywords : ARDL, Bitkisel üretim endeksi, Hayvansal üretim endeksi, LCC hipotezi, Tarım çevre ilişkisi, Toda-Yamamoto nedensellik testi

ORIGINAL ARTICLE URL