TÜRKİYE’DE İLACIN PATENT SERÜVENİ VE TÜRK İLAÇ SEKTÖRÜNE ETKİLERİ

Authors : Cahit Suluk

Pages : 195-222

Doi:10.55027/tfm.1662808

View : 248 | Download : 485

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İkinci Dünya Savaşında ilaç sıkıntısı yaşanmasının da etkisiyle ilaç teknolojisi zayıf olan gelişmedeki bazı ülkeler ilaçta patent korumasını ya zayıflatmışlar ya da tamamen kaldırmışlardır. İlacın stratejik bir ürün olması, kamu sağlığını ilgilendirmesi ve patentin ilacı pahalılaştıracağı buna gerekçe olarak gösterilmiştir. Fakat 20. yüzyılın ortalarında pek çok ülkede ilaç sektörünün gelişmesine bağlı olarak referans ve eşdeğer ilaç rekabetinin yaşanmaya başlamasıyla “ilaçta patent” tartışması dünya genelinde yoğunlaşmıştır. Türkiye, 1961-1999 döneminde ilacı tümüyle patent dışında bırakmıştır. Bu dönemde ilaçlara ilişkin usul buluşları üzerinden araştırmacı/yabancı ve eşdeğer/yerli ilaç firmaları arasında yaşanan ihtilafta Türkiye tüm kurum ve kuruluşlarıyla ilaçta patente karşı sert bir tutum almıştır. Ancak 1994 yılında yürürlüğe giren DTÖ/TRIPS ile birlikte araştırmacı ilaç şirketlerinin lobi faaliyetiyle dünya genelinde ibre ilaca güçlü patent koruması yönüne dönmüştür. 1995 yılından sonra DTÖ üyesi herhangi bir ülke, TRIPS’ten bağımsız olarak ilaç-patent ilişkisini ele alması mümkün değildir. Bu yüzden Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan pek çok ülke, ilaç patentine ilişkin politikasında değişikliğe gitmek zorunda kalmıştır. Türkiye bakımından TRIPS’in yanında, AB ile gümrük birliğini kuran 1/95 sayılı OKK de aynı derecede etkili olmuş ve Türkiye, TRIPS’te kendisi için öngörülen takvimi öne çekerek 1999 yılından itibaren ilacı patent kapsamına almıştır. DTÖ/TRIPS’le ilgili 1986-1994 yıllarında yürütülen Uruguay Round görüşmelerini takip etmeyen yerli/eşdeğer ilaç şirketleri, ilaç patentine hazırlıksız yakalanmıştır. Daha da önemlisi yerli şirketler, ilacın patent kapsamına alınmasından sonra da gerekli aksiyonları almakta gecikmiştir. Bunun da ötesinde yerli şirketler, Ar-Ge faaliyetine harcama yapmaktan bugün dahi kaçınmaktadır. Oysa dünya genelinde en fazla Ar-Ge harcaması ilaç sektöründe yapılmaktadır. Bu yüzden ülkemizde toplumun ilaca erişimini güvenceye almak için yeni politika araçları devreye sokularak sektör Ar-Ge’ye yönlendirilmelidir.
Keywords : İlaç Sektörü, İlaç Patenti, Türkiye'de ilaç patentinin tarihi gelişimi, DTÖ/TRIPS, 1/95 sayılı OKK

ORIGINAL ARTICLE URL