“Bıraktım” Lafzının Talâka Etkisi Üzerine Yazılmış Üç Risâlenin Neşir, Tercüme ve Değerlendirmesi

Authors : Muharrem Yılmaz

Pages : 31-62

Doi:10.51450/ilmiyat.1617086

View : 58 | Download : 28

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Osmanlı döneminde talâk kavramının belirli ifadeler çerçevesinde nasıl değerlendirildiğini ele alan üç risâlenin neşir, çeviri ve değerlendirmesini içermektedir. Risâlelerden ilki, Akifzâde Abdurrahim Efendi (1223/1808) tarafından ikincisi ise Şeyhülislam Sıdkızâde Ahmed Reşid Efendi (1249/1834) tarafından yazılmış olup, Türkçe’de “bıraktım” ifadesinin boşama anlamında kullanılabilirliğini incelemektedir. Üçüncü risâle de, Osmanlı şeyhülislamlarından Kadızâde Mehmed Tahir Efendi’ye (1253/1838) aittir ve Sıdkızâde’nin görüşlerine karşı bir reddiye niteliğindedir. Bu risâleler, Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi koleksiyonunda 916 numara ile kayıtlı olup, Akifzâde Abdurrahim Efendi’nin risâlesi ise 48a-49a, Sıdkızâde Ahmed Reşid Efendi’nin risâlesi 45a-47a, Kadızâde Mehmed Tahir Efendi’ninki ise 47b-48a ve varaklarında yer almaktadır. Akifzâde Abdurrahim Efendi, örfleşen ifadelerin niyet gerekmeksizin boşama hükmü doğurabileceğini savunur ve “bıraktım” lafzının bâin veya ric‘î talâk olarak örfleşmesi durumunda, niyete gerek olmadan boşamanın gerçekleşeceğini öne sürer. Sıdkızâde Ahmed Reşid Efendi, önce talâk konusunda genel geçer kural olan, sarih lafızlarla niyet olmaksızın; kinayeli lafızlarla ise niyet ve karineyle beraber talâkın gerçekleşeceği hususuna değinir. Sıdkızâde Ahmed Reşid Efendi, “bıraktım” ifadesini doğrudan boşama (sarih talâk) ifadesi değil, anlamını bağlama göre kazanan kinâyeli bir lafız olarak değerlendirir. Ardından, “bıraktım” lafzının boşama hususunda örf haline geldiği bilgisini ekler. Ona göre, boşamada kinâye bir lafız olarak örf haline gelen “bıraktım” kelimesi, niyet olmaksızın da bâin talâk sonucunu doğurur. Ahmed Reşid Efendi, muhtelif kaynaklardan yaptığı alıntılarla görüşünü destekler mahiyette çıkarımlar yapar. Kadızâde Mehmed Tahir Efendi ise, bu görüşe itiraz ederek, “bıraktım” lafzının örfte sarih veya kinâye olarak tek anlam üzere sabit olmadığını; örf içinde bâin (kesin) ve ric‘î (geri dönebilir) boşama şeklinde iki anlamı da karşılayabileceğini belirtir. Tahir Efendi’ye göre, bu tür bir lafız ancak niyetin açık olduğu durumda anlam bakımından belirgin hale gelebilir. Dolayısıyla, bâin boşama olarak örfleşmiş “bıraktım” kelimesi niyet olmasa da bâin boşamaya delalet eder iddiası yanlıştır; çünkü niyet, her halükârda belirleyicidir.
Keywords : Fıkıh, Risâle, Akifzâde Abdurrahim Efendi, Sıdkızâde Ahmed Reşid Efendi, Kadızâde Mehmed Tahir Efendi.

ORIGINAL ARTICLE URL