İmam Mâlik’in Usûlünde Amel, Örf ve Umûmü`l-Belvâ İlişkisi

Authors : Baysu Mutluay
Pages : 483-501
Doi:10.51450/ilmiyat.1748883
View : 98 | Download : 126
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Hicrî II. asırda telif edilen ve günümüze ulaşan ilk hadis ve Mâlikî fıkhının temel kaynaklarından biri olan İmam Mâlik’in Muvatta’ adlı eseri, İslam hukuku literatüründe hâlen araştırma konusu olma özelliğini sürdürmektedir. İmam Mâlik, eserinde diğer mezheplerden farklı olarak şer‘î hüküm istinbatında “amel-i ehl-i Medine”yi ön plana çıkarmış ve bazı kabullere göre onu icmâdan sonra dördüncü sırada yer alan bir delil olarak değerlendirmiştir. Bu durum, amel-i ehl-i Medine’nin şer‘î delil niteliği meselesinin tarih boyunca tartışılmasına yol açmıştır. Bu çalışmada, Muvatta’da sıkça başvurulan amel-i ehl-i Medine kavramının, örf ve umûmü’l-belvâ ile benzer ve farklı yönleri ele alınmıştır. Araştırmanın amacı, söz konusu kavramların fıkıh usûlü içerisindeki konumunu ve teşrî sürecindeki işlevini açıklamak, aynı zamanda klasik ve modern kaynaklar üzerinden karşılaştırmalı bir değerlendirme yapmaktır. Araştırma yöntemi, öncelikle İmam Mâlik’in amel anlayışının tarihsel ve metodolojik temellerini ortaya koymayı, ardından amel-i ehl-i Medine ile örf ve umûmü’l-belvâ kavramları arasında sistematik bir karşılaştırma gerçekleştirmeyi içermektedir. Bu süreçte, erken dönem klasik fıkıh usûlü eserlerinden başlayarak modern dönem akademik çalışmalara kadar geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Araştırma sonucunda, amel-i ehl-i Medine ile örf arasında sıkı bir ilişki bulunmasına rağmen, öz itibarıyla aynı kavramlar olmadığı tespit edilmiştir. Benzer durum umûmü’l-belvâ ile olan irtibatında da geçerlidir. Amel-i ehl-i Medine uygulamalı pratiğe, umûmü’l-belvâ ise nakle dayalıdır. Meşhur sünnetin dikkate alınmasında ortak bir zeminde buluşmalarına rağmen, her iki kavramın temel nitelikleri bakımından farklılaştığı ve bu nedenle birbirinin tam karşılığı olarak değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : İslam Hukuku, İmam Mâlik, Amel-i ehl-i Medine, Örf, Umûmu’l belva.

ORIGINAL ARTICLE URL