Zemahşerî’nin el-Keşşâf Tefsirinde Kur’an’daki Ruh Kavramına Yaklaşımı

Authors : Şafak Çatal
Pages : 521-543
Doi:10.51450/ilmiyat.1752206
View : 129 | Download : 198
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu makalede, Mu‘tezile ekolünün önde gelen temsilcilerinden Zemahşerî’nin (ö. 538/1144), el-Keşşâf adlı tefsirinde Kur’an’daki “ruh” kavramına getirdiği yorumlar sistematik olarak incelenmektedir. Çalışmanın odak noktası, Kur’an’da “ruh” kelimesinin geçtiği âyetler ve Zemahşerî’nin bu âyetlere yönelik tefsirleridir. Araştırmanın amacı, Zemahşerî’nin ruh kavramını nasıl anlamlandırdığını ortaya koymak ve bu konudaki düşünsel yaklaşımını değerlendirmektir. Çalışmanın kapsamı, yalnızca Kur’an’daki “ruh” kelimesinin yer aldığı âyetler ve bunlara dair Zemahşerî’nin açıklamalarıyla sınırlandırılmıştır. Tasavvufi, kelâmî ve felsefî yorumlara ayrıntılı olarak yer verilmemiş; diğer müfessirlerin görüşleri ise yalnızca karşılaştırma amacıyla kullanılmıştır. Bu çalışma, Zemahşerî’nin ruh kavramına dair yorumlarını bütüncül ve sistematik bir bakış açısıyla ele alan öncü çalışmalardan biri olması açısından önem taşımaktadır. Böylece hem literatüre özgün bir katkı sunmakta hem de klasik tefsir geleneğindeki ruh anlayışının günümüz araştırmacılarına aktarılmasına katkı sağlamaktadır. Araştırma nitel yöntemle yürütülmüştür. Zemahşerî’nin el-Keşşâf tefsirinde “ruh” kavramının geçtiği âyetler ve bunlara dair açıklamaları analiz edilmiştir. Bu süreçte analitik bir yaklaşım benimsenmiş, ilgili literatürle destek sağlanmış ve karşılaştırmalı analizlere yalnızca açıklamaları güçlendirmek amacıyla sınırlı olarak yer verilmiştir. Literatürde ruh kavramı farklı disiplinlerde ele alınmış olmakla birlikte, Zemahşerî’nin bu konudaki yaklaşımı müstakil bir çalışma kapsamında incelenmemiştir. O, ruhu yalnızca biyolojik bir unsur olarak değil; aynı zamanda vahiy, ilahî emir ve metafizik bir boyutla ilişkilendirerek yorumlamaktadır. Bu nedenle, Zemahşerî’nin tefsirindeki ruh anlayışını sistematik biçimde değerlendiren bir çalışmaya duyulan ihtiyaç, bu araştırmanın temelini oluşturmaktadır.
Keywords : Tefsir, Kur’an, Zemahşerî, el-Keşşâf, Ruh

ORIGINAL ARTICLE URL