İmam Nâfiʿe Nispet Edilen Şâz Rivayetler (Tahlilî Bir İnceleme)

Authors : Recep Bilgin, Muhammed İkbal İlhan

Pages : 605-624

Doi:10.51450/ilmiyat.1767313

View : 197 | Download : 185

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kıraat ilmi çerçevesinde önemli bir tartışma konusu oluşturan şâz kıraatler, tarihsel süreçte geçirdikleri anlam değişimleri ve ortaya çıkardıkları metodolojik sorunlar bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışmada, Medine kıraat ekolünün önde gelen temsilcisi İmam Nâfiʿ b. Abdurrahman’a (öl. 169/785) nispet edilen şâz rivayetler belirlenmiş ve tahlîlî bir incelemeye tâbi tutulmuştur. Şâz kavramı, genel kabul gören tanıma göre yaygın ve mütevâtir kıraatlere aykırı düşen; sened güvenilirliği, mushaf hattına uygunluk veya Arap dili kuralları gibi sahihlik ölçütlerinden herhangi birini tam olarak karşılamayan okuyuşları ifade etmektedir. Araştırma, söz konusu rivayetlerin büyük ölçüde Hârice b. Musʿab (öl. 168/784) aracılığıyla aktarıldığını ve özellikle ferşü’l-hurûf alanında yoğunlaştığını ortaya koymaktadır. Çalışmada şâz rivayetler, usûlî ve ferşî boyutlar çerçevesinde ele alınmış; fonetik farklılıklar kapsamında hemzenin tahkîk ve teshîl ile okunuşu, teskîn ve tahrîk uygulamaları incelenmiş, ferşî farklılıklarda ise sarf ve nahiv temelli farklılıklar, bâb değişimleri, malûm-meçhul okunuşlar ve müzekker-müennes dönüşümleri örneklenmiştir. Elde edilen bulgular, bu rivayetlerin sahih kıraat bütünlüğüne zarar vermeksizin ilmî ve metodolojik ölçütler doğrultusunda değerlendirilebileceğini ve Kur’an tilâvetinde farklı yorum ve teʾviller için zengin bir değerlendirme zemini sunduğunu göstermektedir. Ayrıca, İmam Nâfiʿden rivayet edilen bazı şâz okuyuşların mânaya sınırlı etkisi olmakla birlikte, bazı durumlarda anlamı derinleştiren veya genişleten nitelikler taşıdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, İmam Nâfiʿe nispet edilen şâz kıraatler, kıraat tarihindeki çeşitliliği ve sahih-şâz ayrımının dinamik yapısını anlamada önemli bir kaynak teşkil etmektedir.
Keywords : Kur’ân, Kıraat, İmam Nâfiʿ, Şâz, Sahih, Mütevâtir

ORIGINAL ARTICLE URL