Fatma Bacı ve Bâcıyân-I Rûm: 13. Yüzyıl Anadolu’sunda Kadın Örgütlenmesi ve Sosyal Hizmetin Yerel Kökleri

Authors : Günseli Ayça Şaldırdak

Pages : 116-134

Doi:10.48131/jscs.1804667

View : 159 | Download : 194

Publication Date : 2025-12-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, 13. yüzyıl Anadolu’sunda ortaya çıkan Bâcıyân-ı Rûm teşkilatını ve lideri Fatma Bacı’yı, yerel bilgi ve kültürel geleneklere dayalı erken dönem toplum temelli sosyal hizmet uygulaması olarak incelemektedir. Araştırma, tarihsel kaynaklar, akademik literatür ve karşılaştırmalı yaklaşımlar aracılığıyla, Bâcıyân-ı Rûm’un Selçuklu dönemi sosyo-ekonomik bağlamındaki üretim, dayanışma ve toplumsal uyum mekanizmalarını analiz etmektedir. Bulgular, örgütün mesleki eğitim, yoksullara yardım, misafirhane ve zaviye hizmetleri, ekonomik üretim, kültürel aktarım ve topluluk savunması gibi çok yönlü işlevler yürüttüğünü göstermektedir. Fatma Bacı liderliğinde kadınlar, üretim süreçleri ve sosyal destek faaliyetleri aracılığıyla hem ekonomik hem de toplumsal güçlenme sağlamış, dönemin erkek egemen yapısı içinde kamusal görünürlük kazanmıştır. Çalışmada, Bâcıyân-ı Rûm’un topluluk temelli sosyal hizmet anlayışı, 19. yüzyıl Chicago’sunda Jane Addams tarafından kurulan Hull House ile karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Her iki örgütlenmenin de kadın liderliğinde, göç, yoksulluk ve toplumsal uyum sorunlarına yanıt üreten, dayanışma ve eğitim temelli girişimler olduğu belirlenmiştir. Analiz, sosyal hizmetin yalnızca Batı merkezli bir kökene sahip olmadığını, Anadolu gibi farklı kültürel bağlamlarda da benzer insani ve toplumsal değerler üzerine inşa edildiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Fatma Bacı ve Bâcıyân-ı Rûm örneği, sosyal hizmet eğitimi açısından yerel tarihsel deneyimlerin müfredata dahil edilmesinin önemini vurgulamakta; kültürel duyarlılık, toplumsal cinsiyet farkındalığı ve yerel bilgiye dayalı uygulamaların mesleki gelişim için taşıdığı değeri göstermektedir.
Keywords : Bâcıyân-ı Rûm, Fatma Bacı, Sosyal hizmet tarihi, Toplum temelli sosyal hizmet, Toplumsal cinsiyet, Yerel bilgi

ORIGINAL ARTICLE URL