Eskişehir İli Çifteler İlçesi tarım arazilerinde bazı koruyucu tarım uygulama yöntemlerinin toprak özellikleri üzerine etkileri

Authors : Ayten Namlı, Nihal Ceren Alici, Muhittin Onur Akça, Zeynep Sude Sapmaz, Nilüfer Araç, Elif Arzu Yıldız

Pages : 150-164

Doi:10.33409/tbbbd.1747660

View : 129 | Download : 177

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Eskişehir ili Çifteler ilçesinde kuru ve sulu tarım koşullarında iki pilot deneme alanında dört yıl süreli denemeler yürütülmüştür. Denemelerde doğrudan ekim, örtü bitkisi, ekim nöbeti ve kompost özütü uygulamalarını içeren koruyucu tarım uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Dördüncü yılın sonunda, bu uygulamaların toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerine etkilerini belirlemek amacıyla 0-20 cm derinlikten toprak örnekleri alınmış; ayrıca, karşılaştırma amacıyla bitişik konvansiyonel tarım alanlarından referans örneklemeler gerçekleştirilmiştir. Topraklarda tekstür, saturasyon yüzdesi (Sat.), su tutma kapasitesi (STK), pH, organik karbon (OC), toplam azot (N) gibi temel özelliklerin yanı sıra, karbon mineralizasyon oranı (CMO), mikrobiyal biyokütle karbonu (Cmic), bazal solunum (CO2 çıkışı), metabolik katsayı (qCO₂), Cmic/Corg oranı ve Katalaz enzim aktivitesi gibi biyolojik göstergeler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, özellikle kompost özütü uygulamasının Sat. ve STK üzerinde anlamlı (p<0.05) artış sağladığını göstermiştir. Kuru tarım sahasında, koruyucu tarım uygulanan topraklarda toplam azot içeriği referans topraklara göre daha yüksek bulunmuş; ancak bu fark sulu tarım sahasında belirgin değildi. Her iki pilot alanda da koruyucu tarım uygulanan topraklarda OC, Cmic ve Katalaz enzim aktivitesi değerleri geleneksel yönetim sistemine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı şekilde (p<0.05) yüksek saptanmıştır. Öte yandan, CMO değerleri konvansiyonel sistemlerde daha yüksek olup, özellikle sıcak dönemlerde artış göstermiştir. Bu durum, koruyucu tarımın karbonun toprakta tutulmasına katkı sunduğunu göstermektedir. Ayrıca, qCO₂ değerlerinin daha düşük olması, mikrobiyal etkinliğin ve substrat kullanım verimliliğinin arttığını ortaya koymuştur. Uygulanan işlemler ile toprak parametreleri arasındaki ilişkileri daha ayrıntılı bir şekilde incelemek amacıyla Temel Bileşenler Analizi (PCA) gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, toplam 14 farklı toprak parametresi PCA’ya tabi tutularak, uygulamalar arasındaki varyansa katkı sağlayan temel değişkenler belirlenmiş ve farklı yönetim uygulamalarına bağlı olarak toprakta gözlenen etkiler daha iyi anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, koruyucu tarım uygulamaları, toprak biyolojik yapısının iyileştirilmesinde önemli rol oynamakla birlikte, kuru ve sulu tarım sisteminin ikisinde de geleneksel tarıma kıyasla toprak kalitesini artırma potansiyeli taşıdığı tespit edilmiştir.
Keywords : Koruyucu tarım, toprak kalitesi, sürüm, toprak enzimleri, metabolik katsayı, karbon mineralizasyon oranı

ORIGINAL ARTICLE URL