Tire’de Kaybolan Tarihi Bir Mezarlık: Koca Mezarlık

Authors : Oğulcan Avcı

Pages : 29-46

Doi:10.33207/trkede.1621783

View : 179 | Download : 129

Publication Date : 2025-07-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, İzmir’in Tire ilçesindeki tarihi Koca Mezarlık’ın oluşumunu, önemini ve modern dönemde yaşadığı dönüşümü ele almaktadır. Koca Mezarlık, Türkiye Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden kalan önemli Türk-İslam mezarlıklarından biridir. Mevcut bilgiler, Tire Müzesi’nde sergilenen 18. yüzyıla ait Hacı Varcıoğlu Hacı Mehmed’in Vakıf Kitabesi sayesinde elde edilmiştir. Bu kitabe, mezarlığın sınırlarını, mezarlığın etrafını çevreleyen duvarın tamirine yönelik vakıf şartlarını ve mütevelli atanmasını anlatmaktadır. Mezarlık, Tire’de, Süleyman Şah Türbesi ve İbni Melek Türbesi çevresinde oluşmaya başlamıştır. Mezarlık çevresini tanımlayan bu kitabe, Koca Mezarlık’a Tire’de yaşayan halk tarafından özel bir önem verildiğini göstermektedir. Eldeki bilgilere göre mezarlık 1914 ve 1932 yılları arasında aşamalı olarak kaldırılmış ve Cumhuriyet Dönemi’nin modernleşme süreci kapsamında Alay Parkı’na dönüştürülmüştür. Mezarlık, kent tarihi açısından sadece bir defin alanı değil, aynı zamanda kentin belleği, dönemin kültürel ve sosyal yapısının yansımasıdır. Günümüzde bu alanda, eski mezarlığın varlığını hatırlatan az sayıda mezar taşı müzede bulunmaktadır. Koca Mezarlığın dönüşüm süreci, erken Cumhuriyet döneminde uygulanan şehircilik politikalarının bir örneğini de temsil etmektedir. Bu süreçte, mezarlık alanı toplumsal hafızadan silinmiş ve modern kent planlamasının bir parçası haline getirilmiştir.
Keywords : Mezarlık, Tire, Vakıf, Vakfiye, Kitabe

ORIGINAL ARTICLE URL