Tao-Klarceti Bölgesinin Gürcü Yazın Geleneği İçerisindeki Yeri

Authors : Muhammed Enes Canöz

Pages : 47-62

Doi:10.33207/trkede.1648653

View : 106 | Download : 77

Publication Date : 2025-07-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüzde Artvin’in Ardanuç ilçesi merkez olmak üzere Kars, Ardahan ve kısmen Erzurum’u kapsayan bölge Gürcüler tarafından Tao-Klarceti olarak adlandırılmıştır. IX-XII. yüzyıllarda bölgede hüküm süren Gürcü Bagratlı hanedanı bölgenin kültürel altyapısını geliştirmek için manastır gibi dini kurumların inşasını desteklemişlerdir. Bu manastırlar sayesinde bölgenin kültürel gelişimi artmış, estetik kaygının zaman içerisinde ön plana çıktığı bir “Tao-Klarceti Ekolü” ortaya çıkmıştır. Bu ekolün bir yansıması olarak manastırların atölyelerinde üretilen el yazmaları oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Büyük bir kısmı Gürcistan’daki el yazmaları enstitüsünde muhafaza edilen 70 kadar el yazmasının bu bölgede üretildiği bilinmektedir. Tao-Klarceti yazmaları kullandığı edebî dil, minyatür üslubu, süsleme kompozisyonları, malzeme ve üretim teknikleri açısından diğer bölgelerden ayırt edilebilmektedir. Bilinen en erken minyatürlü yazmalar, ilk tarih konulu koleksiyonlar, bölgeye özgü üslupta hazırlanmış hagiografik koleksiyonlar ve İnciller, azizlerin hayatlarının anlatıldığı vitalar ve teolojik kitaplar bir bütün olarak “Tao-Klarceti Okulu’nun” özelliklerini yansıtmaktadır. Edebî kaynakların çeşitliliğine, tercih edilen temalara, tercüme yöntemlerine bakıldığı zaman diğer Ortodoks gruplar gibi Antakya ve Kudüs’ten beslendiği görülmektedir. Aynı zamanda Bizansla dinî ve siyasi açıdan birliktelik içerisinde olmaları nedeni ile gelişim yönünün Konstantinopolis ve Athos’taki merkezler olduğu anlaşılmaktadır. XII. yüzyıldan sonra Gürcistan’da siyasi birliğin ve ekonomik istikrarın sağlanması sonucunda kültür merkezleri Gürcistan topraklarına kaymış ve el yazması üretimi sona ermiştir.
Keywords : Tao-Klarceti, Gürcü, Manastır, El Yazması

ORIGINAL ARTICLE URL