19. Yüzyılda Osmanlı–Rus Ekonomik İlişkilerinin Dönüşümü: 1846 Ticaret Antlaşması Üzerine Bir İnceleme

Authors : Aziz Tekdemir

Pages : 320-331

Doi:10.26468/trakyasobed.202595

View : 74 | Download : 181

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Rusya ilk defa Osmanlı Devleti ile serbest ticaret imkânını, III. Ahmet zamanında 21 Ekim 1720 tarihinde imzalanan antlaşmanın 11. maddesi hükmünce elde etmiştir. Bu antlaşma sonrasında Osmanlı tüccarının Rusya’da ticaret yaptığı gibi, Rus tüccarının da Osmanlı ülkesinde ticaret yapabileceği kabul edilmiştir. Osmanlı Devleti ile Rusya arasında I. Mahmut zamanında yapılan 3 Eylül 1739 tarihli Belgrat Antlaşması’nın 9. maddesiyle de Rus tacirler Osmanlı Devleti gemileri ile ticaret yapabilme hakkını elde etmiş, 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması sonrasında da Karadeniz’de kendi gemileri ile ticaret yapma hakkına sahip olmuşlardır. Zira önceleri Osmanlı gemileri ile ticaret yapan Ruslar, yapılan antlaşmalar gereği artık hem Osmanlı hem de kendi gemileri ile ticaret yapmaya başlamıştır. Rusya, Osmanlı Devleti ile 1783 Ticaret Antlaşması’na kadar Küçük Kaynarca Antlaşması’nın hükümleriyle ticaret yapmaya devam etmiştir. 1783 Ticaret Antlaşması neticesinde artık kendi gemileriyle de ticaret yapan Rusya, bu ticarette Osmanlı reaya gemilerini de kullanarak önemli miktarda ihracat gerçekleştirmiştir. Yapılan ticaret antlaşması neticesinde Rusya Osmanlı topraklarında Avrupalı devletlerden daha ayrıcalıklı hale gelmiştir. Hatta İngiltere’nin 1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile Osmanlı Devleti topraklarında Rusya’nın sahip olduğu imtiyazları elde edebildiği söylenebilir. Balta Limanı Antlaşmasıyla üstünlüğünü kaybeden Ruslar, Mısır’ın bağımsızlığını kazanabilme olasılığını göz önünde bulundurarak, karşı bir hareketin kötü sonuçlarının kendisi açısından zararlı olabileceğini düşünmüş, İngiltere ile ilişkilerini düzelttikten sonra 1846 yılında Osmanlı-Rus Ticaret Antlaşması’nı yapmıştır. Çalışmada 1846 Osmanlı-Rus Ticaret Antlaşması her iki devlet açısından ele alınıp öncesi ve sonrasıyla değerlendirilmeye gayret gösterilecektir.
Keywords : Osmanlı Devleti, Rusya, ticaret, vergi, gümrük

ORIGINAL ARTICLE URL