Kafkas Dergisinde Yer Alan Makaleler Işığında Çerkezler

Authors : Ümmü Gülsüm Sağlam

Pages : 187-207

Doi:10.54970/turkuaz.1711580

View : 189 | Download : 225

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Kafkasya Bölgesi, stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin ve devletlerin ilgisini çeken bir coğrafya olmuştur. Bu bölge, özellikle Türkiye, İran ve Rusya gibi üç büyük gücün nüfuz mücadelesine sahne olmuş ve jeopolitik önemini her dönemde korumuştur. Altın Orda Devleti’nin XVI. yüzyılda yıkılmasıyla birlikte Çarlık Rusya’sının yayılmacı politikaları hız kazanmış, IV. İvan döneminde başlayan ve I. Petro döneminde dış politikanın temel yönelimi hâline gelen genişleme hedeflerinin önündeki en önemli engel Kafkasya olmuştur. Bu süreç, Rusya ile Kafkasya arasındaki ilk doğrudan temasları başlatmış, ancak; Rusya bölgedeki ilerleyişi sırasında güçlü bir direnişle karşılaşmıştır. XIX. yüzyılda işgal hareketlerinin artmasıyla Kafkasya Bağımsızlık Mücadelesi ortaya çıkmış ve bölgenin adı uluslararası kamuoyunda geniş yankı bulmuştur. Tarihî kaynaklara göre Çerkezler, Kafkasya’nın en köklü ve asli unsurlarından biridir. Bölgenin uğradığı işgaller sonucunda bazı yerli topluluklar tarih sahnesinden silinirken, Çerkezler kimliklerini ve varlıklarını korumayı başarabilmiştir. Ancak Rusya’nın artan baskısı, Çerkezleri tarihî açıdan kritik bir sürece sürüklemiş; 1864’te savaşın kaybedilmesiyle büyük kitleler hâlinde Türkiye’nin farklı bölgelerine ve dünyanın çeşitli ülkelerine sürgün edilmişlerdir. Sürgün sonrasında Çerkezler, yerleştikleri bölgelerde toplumsal dayanışmayı sürdürmüş, kültürlerini korumak ve gelecek nesillere aktarmak amacıyla çeşitli faaliyetler yürütmüşlerdir. Bu faaliyetlerin en önemlilerinden biri dernekleşme hareketidir. Bu bağlamda çalışmanın temel kaynağını oluşturan Kafkas Dergisi, Kafkasya siyasî mülteci kadrosu tarafından kurulmuş ve Kafkas Kültür Derneği’nin resmi yayın organı olarak yayımlanmıştır. Dergi, tarihî, kültürel ve siyasî içerikleriyle dikkat çekmiş; Çerkezlerin sosyal yaşamlarına, geleneklerine, dinî yapısına, ekonomik durumlarına ve bağımsızlık mücadelesindeki rollerine yer vermiştir. Aylık olarak yayımlanan dergi, toplam 12 sayı çıkarmış; ilk sayısı Ocak 1953’te yayımlanmış ve başmuharriri İsmail Ziya Bersis’in Aralık 1953’teki vefatının ardından kapanmıştır. Çerkez kimliğini korumayı, Kafkasya’nın bağımsızlık mücadelesini duyurmayı ve diaspora toplulukları arasında millî birlik bilincini güçlendirmeyi amaçlayan bu yayın organı, derneklerin faaliyetlerine önemli ölçüde katkı sağlamıştır.
Keywords : Çerkezler, Kafkasya, Kafkas Dergisi

ORIGINAL ARTICLE URL