İbrahim Vahdî Efendi’nin Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî Adlı Eserinin Mevlevî Kitap Sanatları Geleneği Bağlamında İncelenmesi

Authors : Zeynep Demircan

Pages : 85-110

Doi:10.22520/tubaked.1736680

View : 117 | Download : 378

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :14. yüzyılın başından itibaren Anadolu’da Mevlevîlik çatısı altında birleşen pek çok hami, Mevlânâ’nın eserleri başta olmak üzere çok sayıda Mevlevîlikle ilgili eserleri hazırlatarak bu tarikata olan bağlılıklarını göstermişlerdir. 13. yüzyılın sonlarından günümüze kadar çok sayıda hattat, müzehhip, mücellit ve nakkaş isimlerinin sonlarına Mevlevî ibaresini ekleyerek bu bağlılıklarını tescillemişlerdir. Ayrıca çok sayıda şair ve mutasavvıf da Mevlevîlik üzerine kitaplar hazırlayarak, bu tarikatın kültür birikimine katkılar sağlamışlardır. Bu mutasavvıflardan biri de ömrünün büyük kısmını Mevlevîliğe bağlı olarak sürdürmüş olan Muğlalı İbrahim Şâhidî’dir. Eserlerinde kullandığı Şâhidî mahlasıyla ün salmış olan İbrahim bin Salih Hüdaî, Gülşen-i Esrar, Gülşen-i Vahdet, Divan, Tıraşnâme, Gülşen-i Tevhid ve Tuhfe-i Şâhidî gibi pek çok eseri kaleme almıştır. Bunların içerisinde yer alan Tuhfe-i Şâhidî en fazla kopyası yapılan eser olmuş ve bir ders kitabı mahiyetiyle yaygın bir kullanım alanı bulmuştur. İbrahim Şâhidî’nin ifadesine göre 920/ 1514 yılında yazılan bu eserin, 19. yüzyılda beş defa baskısı yapılmıştır. Türkçe- Farsça lügat olarak hazırlanan Tuhfe-i Şâhidî ayrıca çok sayıda yazar tarafından farklı dillere çevrilip, şerhleri hazırlanmıştır. Bunlardan bir tanesi de 18. yüzyıl Osmanlı şairlerinden İbrahim Vahdî Efendi tarafından kaleme alınan Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî adlı eserdir. Günümüzde Michigan Üniversitesi’nin Ann Arbor kampüsünde Özel Koleksiyonlar Araştırma Merkezi’nde Isl. Ms. 399 envanter numarasıyla kayıtlı olan Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî, hem kitap sanatları açısından incelenebilecek bezemelere sahip olması hem de üzerindeki kayıt ve mühürlerle kodikolojik incelemeye dair veriler sunması bakımından bu makaleye konu olmuştur. Esere ait katalog bilgileri Michigan Üniversitesi tarafından yayımlanmış olmakla birlikte, sanat hamisinin kimliği konusunda şüpheye düşülmüş ve net bir sonuç verilmemiştir. Bu çalışma ile eserin üzerindeki notlar ve tarihi kaynaklarla bu sorunun giderilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca Mevlevî tarikatındaki kitapseverliğin temeli üzerinden Muğlalı Şâhidî’nin 16. yüzyılda, İbrahim Vahdî Efendi ve Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın ise 18. yüzyılda bu sürece olan katkıları irdelenecektir.
Keywords : Şerh-i Tuhfe-i Şâhidî, Kitap Sanatları, Tezhip, Sanat Hamiliği, Mevlevilik, Kodikoloji

ORIGINAL ARTICLE URL