Sulak alanlarda potansiyel toksik element (PTE) kaynaklı bölgesel ekolojik risk araştırmalarında kullanılan analitik metotlar

Authors : Şakir FURAL, Serkan KÜKRER

Pages : 211-222

Doi:10.17211/tcd.930273

View : 34 | Download : 10

Publication Date : 2021-06-30

Article Type : Review Paper

Abstract :Sulak alan ekosistemleri çok sayıda fauna ve flora türüne yaşam ortamı sunan, aynı zamanda insanların faydalandığı önemli doğal kaynak değerleridir. Son yıllarda artan antropojenik etkiler sulak alanlarda PTE kaynaklı ekolojik bozulmaya ve buralardan çeşitli yollarla faydalanan insanlar üzerinde sağlık risklerine neden olmaktadır. Bu nedenle, sulak alanlarda ekolojik bozulma ve sağlık riski analizleri yapmak için analitik metotlar geliştirilmiştir. Zenginleşme faktörü insert ignore into journalissuearticles values(Enrichment factor-EF);, Kontaminasyon faktörü insert ignore into journalissuearticles values(Contamination factor-CF);, Modifiye kontaminasyon derecesi insert ignore into journalissuearticles values(Modified contamination degree-mCd);, Jeoakümülasyon indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Geoaccumulation index-Igeo); ile elementlerin doğal ve antropojenik kaynakları tespit edilmektedir. Modifiye ekolojik risk indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Modified ecological risk-mER); Modifiye potansiyel ekolojik risk indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Modified potential ecological risk-mPER);, Kirlilik yük indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Pollution load index-PLI);, Toksik risk indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Toxic risk index-TRI);, Modifiye edilmiş risk oranı insert ignore into journalissuearticles values(Modified hazard quotient-mHQ);, Ekolojik kontaminasyon indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Ecological contamination index-ECI); ve Kontaminasyon ağırlık indeksiyle insert ignore into journalissuearticles values(Contamination severity index-CSI); ekolojik risk değerlendirmesi yapılmaktadır. Kanserojen olmayan sağlık risklerinin tespiti için Tehlike indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Hazard index- HI); ve Tehlike oranı insert ignore into journalissuearticles values(Hazard quotient-HQ);, kanser riski tespiti için Yaşam boyu toplam kanser riski indeksi insert ignore into journalissuearticles values(Lifetime cancer risk index-LCR); hesaplanmaktadır. PTE’lerin ortak kaynaklarını tanımlamak ve taşınma süreçlerini tespit etmek için çok değişkenli istatistiksel analizler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri’ne dayalı mekânsal analizler kullanılmaktadır. Bu çalışmada, yukarıda belirtilen metotların kapsamlı bir değerlendirmesi yapılmıştır.
Keywords : Bölgesel ekolojik risk, Sağlık riski, Potansiyel toksik elementler, Sulak alan ekolojisi, Coğrafi bilgi sistemleri

ORIGINAL ARTICLE URL