Karasakal Dağları’nda Pleyistosen buzullaşmaları: 3B buzul modellemesi, sirk morfometrisi ve paleo-iklimsel çıkarımlar

Authors : Zeynel Çılğın

Pages : 121-136

Doi:10.17211/tcd.1800844

View : 153 | Download : 338

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi\\\'nde, hakkında sınırlı çalışma bulunan en yüksek noktası 3123 m olan Karasakal Dağları\\\'nda (Tunceli) Pleyistosen dönemine ait buzullaşma izlerini incelemeyi ve buzul kanıtlarına dayalı 3 boyutlu (3B) paleo-buzul modellemesi gerçekleştirmeyi ve paleo-iklimsel çıkarımlar yapmayı amaçlamaktadır. Karasakal Dağları’nda topografyanın sınırladığı dağ buzullaşmaları meydana gelmiş olup, oluşan buzullar daha çok sirkler içerisinde yer almıştır. Morfolojik delillere dayalı 3B buzul rekonstrüksiyonu ile buzulların yayılış alanları tespit edilmiştir. Buna göre, buzul alanlarının toplam 31,09 km², toplam buz hacminin ise 3,03 km³ olduğu ortaya konulmuştur. Buzul kütleleri 3058 m yükseklikten başlayıp 1932 m seviyesinde sonlanmış; ortalama kalınlık 94 m, maksimum kalınlık ise 308 m olarak belirlenmiştir. Jeomorfolojik incelemeler, bölgede topografik koşulların kontrolünde gelişmiş 43 sirk çanağı bulunduğunu göstermiştir. Sirklerin ortalama uzunluğu 962 m, genişliği 624 m, uzunluk/genişlik oranı 1,58 olup, kuzey yönelimli yoğunlaşmaları orografik ve klimatik etkilerin belirleyici rol oynadığını göstermektedir. Paleo-denge hattı yüksekliği (pELA) 2707 m olarak bulunmuştur. Yağış rekonstrüksiyonları, güncelden daha nemli ve serin iklim koşullarını ortaya koymuştur. Çalışma ile Karasakal Dağlarının, Munzur Dağları’ndan bağımsız bir buzullaşma alanı olduğu belirlenmiştir. Bu çalışma, bölgenin Kuvaterner jeomorfolojik evrimi ve paleo-iklim özelliklerine ışık tutmakta ve Türkiye’de CBS tabanlı paleo-buzul rekonstrüksiyonlarının gelişimine katkı sağlamaktadır.
Keywords : Karasakal Dağları, Buzul jeomorfolojisi, Paleobuzul rekonstrüksiyonu, Sirk morfometrisi

ORIGINAL ARTICLE URL