Devrez Vadisi’ndeki (Tosya-Kargı Arası) Yerleşmelerin Deprem Tehlike Analizi

Faylar, akarsuların kurulmasında ve arazi şekillenmesinde önemli rol oynar. Faylar boyunca gelişen akarsular, flüviyal aşındırma yoluyla taşıdıkları malzemeleri yatak çevresine biriktirerek alüvyonları oluşturur. Alüvyonlar, tarımsal faaliyet ve ekonomik aktiviteler için son derece çekici jeolojik birimlerdir. Ayrıca yapılaşma kolaylığı, bu alanlarda yerleşim yerlerinin kurulmasına ve zamanla genişlemesine olanak tanımaktadır. Bu çalışmada, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun (KAFZ) Kargı ve Tosya ilçeleri arasında uzandığı Devrez Vadisi’ndeki yerleşim yerlerinin deprem tehlike düzeyleri incelenmiştir. İnceleme alanına ait jeolojik birimler ile fay hatları, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü’nün (MTA) jeoloji haritalarından temin edilmiştir. Yerleşim yerlerine ilişkin konut/işyeri ve nüfus verileri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veri tabanından sağlanmıştır. Çalışma alanındaki yüksek nemlilik değerine sahip alanların belirlenmesinde, topoğrafik nemlilik indeksi (TWI) kullanılmıştır. TWI değerleri, 5 m çözünürlüklü sayısal yükseklik modelinden (SYM) elde edilmiştir. Yerleşim yerlerinin tehlike düzeyleri; üç temel doğal faktöre dayalı olarak belirlenmiştir. Bunlar: (1) KAFZ’ye yakınlık, (2) yerel jeolojik birimler ve (3) TWI değerleridir. Bu faktörlerin her biri için yerleşim yerleri sınıflandırılmış ve her sınıfa puanlar atanarak toplam tehlike puanları hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, alüvyonların ıslak kesimlerinde ve KAFZ’ye yakın konumdaki yerleşim yerlerinden, Kargı ilçe merkezi ve 6 köy yerleşimi “çok yüksek tehlike” sınıfında bulunmuştur. Tosya ilçe merkezi ve 7 köy ise “yüksek tehlike” sınıfında yer almıştır. Çalışma alanındaki diğer yerleşim birimlerinden 9 köy “orta”, 7 köy “düşük” ve 11 köy “çok düşük” tehlike sınıfı şeklinde sıralanmıştır.