Yapay Zekâ Yöntemleri ile Adıyaman ve Diyarbakır İstasyonlarının Aylık Tava Buharlaşmalarının Tahmin Edilmesi

Authors : Veysel GÜMÜŞ, Yunus YEŞİLTAŞ, Oğuz ŞİMŞEK

Pages : 112-122

Doi:10.46810/tdfd.893630

View : 168 | Download : 10

Publication Date : 2021-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Buharlaşma, hidrolojik çevrimin en önemli elemanlarından biridir. Buharlaşmanın doğru bilinmesi sulama sistemi tasarımı, hidrolojik modelleme, nehir akışı tahmini ve sulama planlaması da dâhil olmak birçok alanda temel bir parametre olarak kullanılmaktadır. Tahmini için farklı ampirik yaklaşım bulunmasına rağmen, son zamanlarda yapay zekâ yöntemleri de kullanılmaktadır. Bu çalışmada, Güney Doğu Anadolu Bölgesinde bulunan Adıyaman ve Diyarbakır meteoroloji gözlem istasyonlarında ölçülen aylık tava buharlaşması; sıcaklık, rüzgâr hızı, nisbi nem, basınç, güneşlenme şiddeti ve aylık açık gün sayısı parametreleri kullanılarak tahmin edilmiştir. Buharlaşmanın tahmininde farklı girdi kombinasyonlarıyla, Yapay Sinir Ağları insert ignore into journalissuearticles values(YSA);, Uyarlamalı Ağ Tabanlı Bulanık Mantık Çıkarım Sistemi insert ignore into journalissuearticles values(ANFIS); ve Gen Ekspresyon Programlama insert ignore into journalissuearticles values(GEP); yöntemleri kullanılmıştır. Bu yöntemlerin buharlaşmayı tahmin etmedeki başarı sıralaması R2, Ortalama Karesel Hata insert ignore into journalissuearticles values(OKH); ve Ortalama Mutlak Hata insert ignore into journalissuearticles values(OMH); kriterleri kullanılarak belirlenmiştir. Ölçülen ve bu yöntemlerle tahmin edilen değerlerin karşılaştırılmasından, GEP yönteminin kullanılan diğer iki yönteme göre daha başarılı olduğu ve bu yöntemle test sürecinde hesaplanan en yüksek R2 değerleri, Adıyaman istasyonu için 0.923, Diyarbakır istasyonu için ise 0.963 olmuştur.
Keywords : Adıyaman, Diyarbakır, Buharlaşma tahmini, GEP, YSA, ANFİS

ORIGINAL ARTICLE URL