Dede Korkut Anlatılarında “Boy” Sözcüğünün Farklı Bir Kullanımı Üzerine

Authors : Aslıhan Dinçer

Pages : 403-422

Doi:10.32449/egetdid.1770483

View : 160 | Download : 201

Publication Date : 2025-12-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Dede Korkut anlatılarında sıklıkla karşılaşılan “boy” sözcüğünün çok anlamlı görünümü içinde bugüne dek yeterince aydınlatılmamış bir kullanımı konu almaktadır. Çalışma, sözcüğün bazı bağlamlarda bilinen anlamlarının ötesine geçerek bağlı olduğu beyin etrafında konumlanan ve onun güvenliğini sağlamakla yükümlü özel birliği tanımladığı; dolayısıyla da askerî terminolojiye ait bir unsur olarak ele alınması gerektiği tezine dayanmaktadır. Sözcük bu anlamıyla kullanıldığında mutlaka “kırk yiğit”, “kırk kız” veya “üç yüz yiğit” gibi topluluklarla ilişkilendirilmekte; sabit söz dizimsel kalıplar içinde görünmekte; benzer anlamdaki fiillerle eşdizim oluşturmakta; ayrıca genellikle güvenlik ve istikrarın zedelendiği ya da stratejik önem teşkil eden sahnelerde dikkati çekmektedir. Çalışmanın amacı, bu özel kullanımın bağlamsal ve tarihsel boyutlarını açıklığa kavuşturmak ve ilgili yayınlarda daha çok sezgisel olarak “yan” anlamıyda karşılanan bu kullanımın aslında askerî bir terimin izlerini taşıdığını ortaya koymaktır. Bu doğrultuda öncelikle ilgili metinsel tanıklar ve bunların literatüre yansıma biçimleri değerlendirilecek; ardından söz konusu kullanımın söz dizimsel koşulları ve tarihsel arka planı üzerinde durulacaktır.
Keywords : Dede Korkut anlatıları, boy sözcüğü, yan sözcüğü, yakın koruma birliği

ORIGINAL ARTICLE URL