KATHARSİS FENOMENİNİN ALEVİ CEM RİTÜELLERİNDE MÜZİK ÜZERİNDEN İNŞASI MERSİYE ÖRNEĞİ

Authors : Volkan Kaptan

Pages : 119-134

Doi:10.60163/tkhcbva.1601835

View : 229 | Download : 342

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Aristoteles, Poetika adlı eserinde yer alan trajedide katharsis fenomenini sanat üzerinden bir arınma olarak açıklar. Aristoteles’te bu durum korku ve acılardan arınma şeklindedir. Dolayısıyla korku ve acılardan arınma durumu Aristoteles perspektifinden psikolojik bir temellendirmeyi içerir. Aristoteles’in trajedide psikolojik bir temellendirmeye dayandırdığı katharsis fenomeni daha sonraki süreçte özellikle sosyal bilimler başta olmak üzere farklı disiplinler tarafından da yaygın bir şekilde kullanılır. Türk kültürü özelinde ele alındığında katharsis fenomeni birçok sahada vücut bulur. Bu bağlamda katharsis fenomeninin ortaya çıktığı sahalardan birini Alevi cem ritüelleridir. Alevi cem ritüellerinde Hz. Hüseyin’in Kerbela’da öldürülüşüne binaen yazılan mersiyeler bu manada ritüele katılan eyleyicilerde katharsisin oluşmasını sağlayan tür olarak dikkat çeker. Alevi cem ritüelleri çerçevesinde mersiye özelinde ortaya çıkan katartik durum, Aristoteles’in Tragedyadaki katarsis durumundan farklılık arz eder. Tragedyada meydana gelen katarsis durumu korku ve acılardan sıyrılma şeklinde iken; Alevilikte mersiyeler özelinde ele alındığında meydana gelen trajedide yer alan acı ve korkunun dışında seküler manada duyguların Husserl’ci bir tabirle askıya alınması (epoke) şeklindedir. Bu bağlamda katartik durumunun ortaya çıkmasını sağlayan temel unsurlar ise, söz, ezgi, ritim ve makamsal yapı olarak karşımıza çıkar. Bu çalışma gerek literatür gerekse etnografik çalışmalar neticesinde cem ritüellerinde bilhassa “Bugün Matem Günü Geldi Ah Hüseyin’im Vah Hüseyin’im” adlı mersiye ekseninde ortaya çıkan katharsis fenomeninin müzik üzerinden nasıl inşa edildiğine odaklanmaktadır.
Keywords : Müzik, Alevilik, Katharsis, Mersiye, Cem Ritüelleri

ORIGINAL ARTICLE URL