OSMANLI’DA İNANÇ ALGISINDAKİ DÖNÜŞÜM BAĞLAMINDA HAÇ SEMBOLÜNE KARŞI TOPLUMSAL YAKLAŞIM

Authors : Burak Altunsoy

Pages : 321-338

Doi:10.60163/tkhcbva.1779746

View : 120 | Download : 194

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :18. yüzyıl ile belirginleşen gerileme sürecine koşut olarak alınan askeri yenilgiler ve ekonomik buhranları bu yüzyılın sonunda gerçekleşen Fransız İhtilali takip etti. Böylece ülke içerisinde bulunan gayrimüslim tebaa, hem Fransız İhtilali’nin ortaya çıkardığı milliyetçi fikir akımları hem de Düvel-i Muazzama’nın etki ve desteğiyle yavaş yavaş isyanlar çıkarmaya başladı. Esasında isyanlar devletin ilk kez yüzleştiği bir problem değildi. Öncesinde de yeniçeri, celâli, suhte ve şehzade isyanları da birer iç isyan niteliğindeydi. Fakat bu saydığımız isyanlarla 19. yüzyıl isyanlarını ayıran en önemli fark ilkinin iktidarın yönetim anlayışına karşı itiraz sonucu çıkan isyanlar olmasıyken ikincisinin mevcut düzeni yıkmak istemesi yönündeki düşüncesiydi. Yaşanan isyanlar yalnızca devlet düzenini sarsmakla kalmadı, toplumsal bir takım değişim ve dönüşümleri de beraberinde getirdi. Öteden beri her alanda “millet-i hâkime” pozisyonunda olan Müslüman halk, yaşanan yeni süreçle beraber önce istemsiz bir eşitlik ardından toplumsal bir gerileme yaşamak durumunda kaldı. Osmanlı kimliğinin inkıtaya uğraması ve millet sisteminin çökmesi köklü bir takım değişimlerin de habercisi olacaktı. Devletin inanç eksenli yaşanabilecek muhtemel bir çatışmayı engellemek adına giriştiği tüm ön alma çabası ise Müslüman halkta biriken tepkilerin açığa çıkmasına giden süreci başlattı. Yaşanan bu süreç, toplumsal dönüşüm ve değişimin habercisi olan münferit bazı olayların da ateşleyicisi oldu. Bu çalışmada Müslüman tebaanın, Hristiyanlığın en önemli sembollerinden olan haç ikonasına karşı gösterdiği tavır, mevcut konjonktür üzerinden okunmaya ve yaşanan olaylar karşısında muhtemel bir Müslüman-Hristiyan gerilimine karşı devletin aldığı pozisyon değerlendirilmeye çalışılacaktır. Bunun yanında Osmanlı kimliğinin ve millet sisteminin çözülmesi yolunda bir nirengi haline gelen haç sembolüne karşı tepkiler irdelenecektir. Bu sayede son dönemde ülkede yaşanan ekonomik, siyasi ve askeri gerilemenin ve bunu merkeze alan tarih okumalarının yanında inanç eksenli değişimin ve dönüşümün de ortaya koyduğu mevcut atmosfer aydınlatılmaya çalışılacaktır.
Keywords : İnanç, Osmanlı Devleti, Millet Sistemi, Gayrimüslim, Haç

ORIGINAL ARTICLE URL