Ordu İli Fındık Bahçelerinde Üç Dişli Orkide (Orchis tridentata Scop.) Türünün Popülasyon Durumu, Morfolojik Özellikler ve Kullanım Alanları

Authors : Hikmet Yonat, Onur Kolören

Pages : 68-82

View : 91 | Download : 179

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Orchis tridentata Scop. (üç dişli orkide), Orchidaceae (orkidegiller) familyasının dikkat çeken türlerinden biridir. Bu çalışma kapsamında, 2021-2022 yıllarında Ordu ili fındık bahçelerinde nisan-mayıs aylarında yürütülen floristik sürveyler sonucunda türün bazı bahçelerde yayılış gösterdiği belirlenmiştir. Ordu ilinde yürütülen çalışma kapsamında, üç farklı yükseltide yer alan toplam 75 fındık bahçesi incelenmiş; O. tridentata türünün özellikle orta rakımlı (251-500 m) ve yüksek rakımlı (500 m üzeri) bahçelerde yayılış gösterdiği tespit edilmiştir. Türün popülasyonlarının bulunduğu topraklar, büyük ölçüde killi bünyeye sahip olup belirgin derecede asidik özellik göstermekte ve düşük kireç içeriği ile tanımlanmaktadır. Bitki, hem karakteristik çiçek yapısı hem de sağladığı biyolojik çeşitlilik açısından ekolojik olarak önem taşımaktadır. Halk arasında “üç dişli salep” olarak bilinen bu türün yumrularından salep tozu üretilebilmektedir. O. tridentata çok yıllık, yumrulu bir bitkidir; yer altında biri eski, diğeri yeni gelişen olmak üzere iki yumru taşır. Gövdesi 20-35 cm boylarında, dik ve silindirik yapıdadır. Yapraklar parlak yeşil renkte, mızraksı formda olup genellikle 2-10 cm uzunluğundadır. Türün en ayırt edici özelliği, mor, açık pembe ya da leylak tonlarında olabilen çiçekleri ve üç loblu alt dudak (labellum) yapısıdır; bu dudakta ortadaki lob daha belirgin ve sivridir. Çiçekler gövde ucunda yoğun bir başak (spike) formunda dizilmiştir. Çiçeklenme dönemi çoğunlukla mayıs ayıdır. O. tridentata; ılıman iklim kuşağında, açık alanlar, orman kenarları, makilikler ve çayırlarda doğal yayılış göstermektedir. Avrupa’nın güney ve orta kesimleri ile Türkiye\\\'nin Ege, Akdeniz, Marmara ve Karadeniz bölgelerinde doğal olarak bulunmaktadır. Bu çalışma ile, yumrularında salep tozu üretilebilen O. tridentata türünün Ordu ilinde fındık bahçelerinde doğal olarak bulunduğu ilk kez kayıt altına alınmış ve bu durum hem ekonomik hem de floristik çeşitlilik açısından önemli bulunmuştur. Türün popülasyon yoğunluğunun izlenmesi ve biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilir tarım ve doğa koruma açısından da kritik öneme sahiptir.
Keywords : Fındık bahçeleri, Ordu, salep, sürvey, O. tridentata

ORIGINAL ARTICLE URL