İbn Kuteybe’nin Mu‘tezile Eleştirisi Bağlamında Kader Anlayışı

Authors : Nisa Gecekuşu Demirbaş, Esra Çelik

Pages : 951-972

Doi:10.32711/tiad.1695990

View : 55 | Download : 167

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İbn Kuteybe Abbâsîler döneminde Bağdat’ta bulunmuş ve Mu‘tezilî ilim çevreleriyle tanışmıştır. O, döneminde tartışılan tevhid, Allah’ın sıfatları ve âhiret konularında görüşler ortaya koymuş, kelamcıların bu konulardaki ihtilaflarını eleştirmiştir. Ehl-i hadis’in önde gelen isimlerinden İbn Kuteybe; kelam, dil, edebiyat, hadis ve Kur’an ilimlerinde yetkin bir şahsiyettir. Onun kelama ilişkin ele aldığı konulardan biri, İslâm düşüncesinde insanın sorumluluğu ve özgür iradesi bağlamında tartışılan kader konusudur. İbn Kuteybe kader meselesini ele alırken Allah’ın takdirini bir sır olarak değerlendirmiş, her şeyin O’nun iradesiyle olduğunu, ancak insanın sorumluluğunun da devam ettiğini savunmuştur. O, Mu‘tezile’nin kader anlayışını eleştirirken, kendi görüşünü Allah’ın ezeli bilgisi, iradesi, hidâyeti ve dalâleti temelinde şekillendirmiştir. Sonuç olarak kaderi itikadî bir problem olarak değerlendirmeyen İbn Kuteybe, meseleyi dil ve düşünce eksenli bir yaklaşımla ele almış; Mu‘tezile’nin adalet ve özgür irade merkezli yorumlarını eleştirerek, Allah’ın mutlak kudretini esas alan bir kader anlayışı benimsemiştir. Bu makalede veri tarama, tarih araştırması, içerik analizi, sentez ve karşılaştırma gibi nitel araştırma yöntemlerinden istifade edilmiştir.
Keywords : Kelam, İbn Kuteybe, Mu'tezile, Kader, Sorumluluk

ORIGINAL ARTICLE URL