Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması’nda Savaş, Göç ve Göçmenlik

Karikatür, toplumsal olayları, insan davranışlarını ve politik durumları mizahi ve eleştirel bir dille abartılı şekilde ifade eden güçlü bir sanat dalıdır. 1983 yılından bugüne düzenlenen Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması, bu sanat dalının ifade gücünü ve toplumsal etkisini desteklemekte, dünyanın dört bir yanından karikatüristleri bir araya getirerek sanatsal yaratıcılığı ve özgün düşünceyi teşvik etmektedir. Bu çalışma, 1983-2023 yılları arasında yarışmanın birincilik ödülü kazanan savaş, göç ve göçmenlik temalı karikatürlerin toplumsal, siyasal, tarihi ve kültürel anlamlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamındaki karikatürlerde savaş, göç ve göçmenlik konusunun nasıl ele alındığı, bu anlatımda kullanılan göstergeler, bunlardan üretilen anlamlar ve karikatürlerin toplumsal işlevlerinin izi sürülmektedir. Araştırmada, 41 karikatürlük araştırma evreninden amaçsal örnekleme tekniğiyle savaş, göç ve göçmenlik temalı 11 karikatürü örneklem büyüklüğü olarak belirlenmiştir. Veri kaynakları Roland Barthes’ın göstergebilimsel çözümleme yaklaşımı kullanılarak düz, yan ve mit anlam boyutunda ele alınmış, elde edilen veriler karikatürlerin ürettiği anlamlar ve toplumsal işlevleri olmak üzere iki temada karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda savaş karikatürlerinde savaş toplumlarda yıkıcı değişimler yaratır, en çok sivil halkı etkiler, bireyi kimliksizleştirir, insanlık trajedisidir, uygarlık tarihi boyunca toplumlarda var olmuştur, toplum üzerinde onarılması imkânsız yaralar açar, savaş zamanla sıradanlaşır; göç ve göçmenlik karikatürlerinde ise göçmenlik kimliksizleştir, yabancılaşma sürecidir, Batı olaya duyarsızdır, görmezden gelinmeyecek büyük bir sorundur, göç yolculuğu tehlikeli ve belirsiz bir süreçtir mit anlamlarına ulaşılmıştır. Karikatürlerde ayrıca farkındalık yaratma, bilinç oluşturma, eğitim amacıyla kullanım ve muhalif duruş ortaya koyma gibi toplumsal işlevlerin güçlü olarak yer aldığı tespit edilmiştir.