Osmanlı Dönemi Sosyalizm Tartışmaları ve “İştirâk” Kavramı

Authors : Ertuğrul CESUR

Pages : 865-878

Doi:10.18506/anemon.316530

View : 40 | Download : 12

Publication Date : 2017-11-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Başta İngiltere olmak üzere, neredeyse dünyanın tamamını sömürge haline getiren Avrupa devletlerinin en güçlü olduğu 19. yy’da ortaya çıkan sosyalizm, sömürgeciler için kendi merkezlerinde ciddi bir tehdit oluşturmuştur. Bu tehdit karşısında Avrupa rejimleri tarafından bir yandan yasal düzenlemeler, diğer yandan da sosyalizmin “aile kurumunu ortadan kaldırmak” anlamına geldiği şeklindeki propagandalar yoluyla bu hareketlerin toplumsal etkisi kırılmaya çalışılır. “Büyük sermaye” (burjuvazi) ve “işçi sınıfı” (proletarya) arasındaki bu çatışma, özellikle 1848 devrimleri ve sonrası gelişmelerle Osmanlı ülkesinde de henüz yeni oluşmaya başlayan basın yoluyla duyulmaya başlanır. Ancak Avrupa’dan gelen haberlere sosyalizm hakkındaki kara propaganda da eşlik eder. Osmanlı Türkçesinde “sosyalizm” ve “komünizm” kavramları için Arapça kökenli “iştirâk” kelimesi ihdas edilir ve kavramın tarifi, Mazdekçilik ile ilişkilendirilir. Bu çalışma, 19. yy’ın ikinci yarısında sosyalizm ile ilgili Osmanlı entelijansiyasında yaşanan tartışmalara ve kavram hakkında muhafazakâr çevrelerdeki pejoratif algının tarihsel arka planına ışık tutmayı amaçlamaktadır.
Keywords : İştirâk, Kadın, Sosyalizm, Komünizm, Emperyalizm, Emperyalizm

ORIGINAL ARTICLE URL