Kıraat Farklılığından Dolayı Oluşan Zamir İltifatı: Zemahşerî Örneği

Tefsir ilmi başta olmak üzere Kur’ân kaynaklı diğer bütün ilimlerin, ilgili konularda kıraatlere başvurmak durumunda kaldıkları görülmektedir. Belâgat âlimlerinin anlama güzellik veren edebî sanatlardan saydığı iltifât ameliyesi, kavram olarak ilk defa kullanan kişi; Asmaî’dir. Tefsir ilminde ise; ilk olarak iltifât kavramını kullanan ve iltifât sanatının ilmî ve belağî değerini açıklığa kavuşturan, ondaki güzellik, incelik ve belağî esrarları ortaya çıkaran âlim; Zemahşerî’dir. Bu çalışmada “ el-Keşşâf ” adlı tefsirinde, farklı kıraatlerden dolayı meydana gelen birkaç örnek üzerinde durulmuştur. İltifat; lafzî güzellik sağlaması ile bedî‘ ilmine, anlamsal güzellik sağlamasıyla meânî ilmine dâhil olan çok yönlü bir sanattır.Zemahşerî, farklı kıraatlerin neden olduğu iltifât sanatını, tefsirinde ustaca kullanarak anlam zenginliğini meydana çıkarmıştır.