Kutlu Delilerden Medyatik Delilere: Türk Kültüründe Deliliğin Görünümleri

Authors : Mehmet Emin Bars

Pages : 935-949

Doi:10.18506/anemon.1418309

View : 133 | Download : 119

Publication Date : 2024-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Delilik geçmişten günümüze insanların hayatını şekillendiren önemli unsurlardan biridir. Her toplumda karşımıza çıkan delilik, zamanla farklı şekillerde görülmüştür. Deliliğin insanların yeryüzünde kurduğu mevcut düzene büyük katkısı vardır. Delilik ile bilgelik aynı kaynaktan gelmektedir. Aklın ulaşamadığı nice gerçekler delilik ile elde edilmiştir. Türk-İslam toplumunda delilik ve deliler, kırdan kente tüm yerleşim birimlerinde görülmüştür. Delilik mitlerden halk hikâyelerine kadar halk anlatılarının hemen her türünde ve toplumun her kesiminde geniş biçimde yer almıştır. Deliliğin tıbbi ve kültürel olmak üzere iki farklı boyutu vardır. Delilik psikolojik bir durum olmakla birlikte aynı zamanda kültürel bir olgudur. Tıbbi delilik tıbbın, psikolojinin konusudur. Bu çalışmada Şamanizm’den sinema endüstrisine kadar Türk kültürünün çeşitli evrelerinde ortaya çıkan kültürel delilik ve türleri ele alınmıştır. Türk kültürünün sözlü, yazılı ve elektronik kültür ortamlarında farklı şekillerde görülen delilik, meydana geldiği toplumun sosyo-kültürel yapısını yansıtması açısından da önemlidir. Türk kültüründe delilik, Şamanizm’den destanlara, tasavvuftan klasik edebiyata, mizah dünyasından modern sanat ve edebiyata kadar farklı biçimlerde ortaya çıkmıştır. Türk kültürünün zenginliğinin altında yatan en önemli unsurlardan birinin delilik olduğu görülmüştür. Türk kültürünü yaratan, yaşatan, aktaran geniş halk kitlesi içinde akıllılar kadar deliler de vardır. Türk kültür tarihinde görülen delilik türleri birbirilerini tamamlayan niteliklere sahiptir. Her delilik türü bir öncekinin mirası üzerinde şekillenmiş, bu kaynaktan beslenerek bir sonraki delilik türünü yeniden yaratmıştır. Bu anlamda delilik türleri arasında kültürel bir süreklilik söz konusudur. İnsanlar deliliğin yarattığı yeni bir dünyada yaşamaktadır. Türk kültür tarihi bir bakıma delilik tarihidir.
Keywords : kültürel delilik, Türk kültürü, deliler, delilik tarihi

ORIGINAL ARTICLE URL