TÜRK BOĞAZLARININ ÖNEMİ VE MONTRÖ SÖZLEŞMESİ İLE SAĞLANAN DENGE REJİMİ

Authors : Hacer ZORLU UĞUR

Pages : 36-47

View : 85 | Download : 186

Publication Date : 2016-12-22

Article Type : Research Paper

Abstract :İstanbul Boğazı, Marmara Denizi ve Çanakkale Boğazı’nı kapsayan Boğazl ar, jeop olitik  ve jeokü ltürel bir köprü niteliğiyle dünyanın en önemli deniz yollarından biridir.  Jeopolitik ve jeostratejik özelliğinin yanı sıra sahip oldukları askerî, siyasî, ekonomik  önem de Boğazları en önemli su yollarından birisi yapmaktadır. Asya ve Avrupa’yı  coğrafi olarak ayıran Türk Boğazları Karadeniz’e kıyısı bulunan devletlerin ana giriş- çıkış kapısıdır ve bu kapının güvenliği Türkiye kadar Karadeniz’e kıyıdaş devletler için de önemlidir. Bu önemleri sebebiyle dünya siyasetini etkileyen boğazlar, bölgeye  egemen olmak isteyen güçlü devletlerin de dikkatini çekmektedir. 1453’de İstanbul’un  fethiyle, Osmanlı İmparatorluğunun boğazlarda kurduğu hâkimiyet 19.yüzyıl’ın ilk  yarısına kadar devam etmiştir. 1774 Küçük Kaynarca antlaşması ile yabancı devletlerin  ticaret gemileri ilk defa bir takım kurallar çerçevesinde İstanbul Boğazından geçebilme  hakkını elde etmişlerdir. 1809’da imzalanan “Kale-i Sultaniye insert ignore into journalissuearticles values(Çanakkale);  Antlaşması”yla da Boğazların iki taraflı antlaşmalarla düzenlendiği dönem başlamıştır.  1936 yılında imzalanan Montrö Sözleşmesi ile ilke olarak “Boğazlar’dan denizden geçiş  ve gidiş-geliş serbestliği” kabul edilmiştir. Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve 1991’de  Sovyetler Birliği’nin dağılması ile jeopolitik ve jeostratejik dengeler de değişmiş, oluşan  bölgesel değişikliklerle başta ABD olmak üzere büyük devletlerin bölgeye ilgileri  artmıştır.
Keywords : Türk Boğazları, Osmanlı İmparatorluğu, Türkiye Cumhuriyeti, Lozan Boğazlar Sözleşmesi

ORIGINAL ARTICLE URL