HÜZÜN METAFİZİĞİ: İSMÂİL HAKKI BURSEVÎ’NİN KİTÂBÜ MÜZÎLİ’L-AHZÂN’INDA HÜZÜN

Authors : Melek Karacan

Pages : 972-987

Doi:10.47525/ulasbid.1798254

View : 63 | Download : 203

Publication Date : 2026-01-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, İsmâil Hakkı Bursevî’nin Kitâbü Müzîli’l-ahzân adındaki risâlesi merkezinde tasavvuf düşüncesinde “hüzün” kavramının metafizik boyutunu incelemektedir. Risâlede hüzün, psikopatolojik bir rûh hâli değil, insanın varoluşsal acziyetini idrak etmesi ve bu idrak üzerinden mutlak hakikate yönelmesi için gerekli bir metafizik zemin olarak tanımlanmaktadır. Metin çözümleme ve kavramsal haritalama yöntemleriyle yürütülen makale, Bursevî’nin hüznü nasıl tanımladığı, kavramı hangi teorik-metafizik temeller üzerine inşa ettiği ve hangi pratiklerle tatbik edilebilir bir hâl olarak sunduğu sorularından hareketle eserin tasavvuf düşünce geleneğindeki özgün konumunu ortaya koymaktadır. Makalede, öncelikle tasavvuf tarihinde hüznün nefis muhasebesi ve âhiret kaygısıyla belirginleşen “ahiret merkezli/ahlâki hüzün” ile iştiyak ve ilâhî muhabbetten kaynaklanan “aşk merkezli hüzün” olmak üzere iki ana temayül etrafında şekillendiği; Bursevî’nin her iki gelenekten beslenmesine rağmen özgün bir tasavvur ortaya koyarak hüznü ontolojik bir içeriğe ve metafizik bir ilkeye dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Bursevî’ye göre insanın varoluşuna eşlik eden hüzün halinin menşei ve sebebi aslî vatanı olan hakikat âleminden bu dünyaya sürgün edilmesi, gurbete mahpus olmasıdır. Bu kozmik gurbet bilinci, insanda sürekli bir hüzün doğurmakta ve onu vatanına vuslat arzusuyla seyr u sülûke sevk etmektedir ki bu seyri mümkün kılan biricik yol da ilâhî aşktır. Böylece hüznü bir yandan ahlâkî ve psikolojik bir hâl olmaktan çıkarıp, insanın asli vatandan ayrılışının doğurduğu varoluşsal bir bilinç olarak temellendiren Bursevî, diğer yandan onu pasif bir acı olarak değil, ilâhî aşk ile dönüştürülen muharrik bir kuvvet olarak yorumlamaktadır.
Keywords : Tasavvuf, Bursevî, Vahdet-i Vücûd, Hüzün, Kitâbu Müzîli’l-ahzân.

ORIGINAL ARTICLE URL