ÖZBEK TÜRKÇESİNDE SAYILAR ve SAYILARA GELEN YAPIM EKLERİ

Authors : Selahittin TOLKUN

Pages : 143-182

View : 42 | Download : 11

Publication Date : 2021-08-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada Özbek Türkçesindeki sayılar iki bölümde ele alınmıştır. İlk bölümde sayma sayıları, Özbek gramerlerinde sayılarla ilgili kavramlar ve sayıların ne şekilde ele alındığı, yüz, ming, million ve milliard gibi sayıların kullanım özellikleri, sayıların nitelediği isimlerin +lär ve +läb ekleriyle kullanılmasının yol açtığı anlam farklılıkları, ikilemelerde sayılar, sayı bildiren diğer kelimeler, yärim kelimesinin özellikleri, bir sayısının özellikleri ve bir sayısından türemiş yapılar, konuşma dilinde görülen farklı kullanımlar, Güney Türkistan’daki insert ignore into journalissuearticles values(Afganistan); Özbek azınlığın dilinde görülen özel söyleyişler, yazı dilinde sayılarla ilgili yazım kuralları, özel bir ekle yapılmadığı için üleştirme sayıları gibi konular incelenmektedir. Yazının ikinci bölümünde ise sayılara gelen yapım ekleri ele alınmaktadır. Özbek Türkçesinde sayılardan fiil türetme yaygın değildir; yalnızca birlaş-, birik-, ikkilan- fiilleri bulunmaktadır. Ancak sayılardan isim türeten ekler birçok Türk lehçesine nazaran fazladır. Bunlar alfabetik olarak şunlardır: +älä ve türemişleri insert ignore into journalissuearticles values(+älädan);, +åninsert ignore into journalissuearticles values(tä); / +årinsert ignore into journalissuearticles values(tä);, +åv ve türemişleri insert ignore into journalissuearticles values(+åvlån, +åvläb, +åvläşib);, insert ignore into journalissuearticles values(+);åvårä, insert ignore into journalissuearticles values(+);bürçäk, +lämçi, +länçi, +insert ignore into journalissuearticles values(I);nçi, +tä ve türemişleri insert ignore into journalissuearticles values(+tädän, +täçä, +täläb, +täyäm,+täginä);, +lik. Bu listede yer alan åvårä ve bürçäk özünde ek değildir; ancak ek gibi kullanılmaktadır. Bu eklerin bir kısmı kendi içinde işlev bakımından gruplanabilmektedir: +älä insert ignore into journalissuearticles values(ve türemişleri); +åv insert ignore into journalissuearticles values(ve türemişleri);, insert ignore into journalissuearticles values(+);åvårä ekleri topluluk insert ignore into journalissuearticles values(jamlovchi); ifadesi taşıyan sıfat, zamir veya zarfları, +lämçi, +länçi, +insert ignore into journalissuearticles values(I);nçi ekleri ise sıra sayı insert ignore into journalissuearticles values(tartib); sıfatlarını türetir. Dolayısıyla bu bölümde ekler incelenirken yukarıdaki alfabetik düzende değil, ilgili ekler gruplar hâlinde ele alınacaktır.
Keywords : Özbek Türkçesinde Sayılar, Özbek Türkçesinde sayı türleri, Özbek Türkçesinde sayılara gelen yapım ekleri

ORIGINAL ARTICLE URL