Rus Kaynaklarına Göre Hive Hanlığının Rus Çarlığı ile Diplomatik İlişkileri: Başlangıcından 1873’e Kadar

Authors : Yusuf Kılıçaslan

Pages : 134-146

Doi:10.59305/ijvuts.1641876

View : 139 | Download : 77

Publication Date : 2025-08-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Elçilik makamı bir devletin bağımsızlığını simgeleyen ve iktidarı temsil eden bir siyasi organ olarak tarihin her safhasında önemini korumuştur. Hive Hanlığı’nda elçilik heyetinin başında genellikle molla olarak bilinen din adamları görevlendirilmiş, hanın isteklerini karşı tarafa bildirerek çoğu kez geri dönmüşler, bazen de siyasi şartlara bağlı tutuklanmışlardır. İlk elçilik girişimini on altıncı yüzyılın ortalarında Ruslar ticari amaçlı olarak İngiliz Jenkinson ile birlikte bir heyet göndererek başlatmıştır. Hive Hanlığı bu elçilik heyetine karşılık vermiş ve iki devlet arasında yaklaşık üç buçuk asır sürecek olan diplomasi trafiği böylece başlamıştır. Hive Hanlığı’ndan gönderilen elçilerin ziyareti genellikle ticari faaliyetlerin sürdürülebilmesi ve tüccarların güvenliğinin sağlanması noktasında yoğunlaştığı görülmektedir. Rus elçilik heyetlerinin Hive Hanlığı’na gönderilme nedenlerinden birisi esir ve kölelerin serbest bırakılması, bölgenin zenginlikleri ve güzergâhları keşif etmek amacı da taşımaktadır. Ruslar tarafından Türkistan Hanlıklarına gönderilen Rus seyyah ve elçilerin eserleri Türkiye’de ziyadesiyle çalışılmış ve önemli eserler ortaya çıkmıştır. Ancak Hive Hanlığı’ndan Rus Çarlığı’na yapılan elçilik ziyaretleri araştırmacıların nazarından kaçmıştır. Bizim çalışmamızın odaklandığı nokta Hive Hanlığı’ndan Rus Çarlığı’na gönderilen elçilik heyetleri ve ne maksatla ziyarette bulunduklarıdır. Bu makalenin ana kaynakları Ruslar tarafından tutulan kayıtlar ve seyahat notları oluşturmakta iken Türkiye’de yapılan ve konuyu direkt olarak ele almayan çalışmalardan da yeterince istifade edilmiştir.
Keywords : Hive Hanlığı, Rus Çarlığı, Türkistan, Elçilik Ziyareti, Müzakere

ORIGINAL ARTICLE URL