Çağdaş Kıpçak Grubu Türk Lehçelerinde Askerî Terminoloji ve Bu Terminolojide Rusça Kökenli Alıntı Sözcükler Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Bayram Güneş
Pages : 164-193
Doi:10.59305/ijvuts.1716285
View : 66 | Download : 61
Publication Date : 2025-08-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Sovyetler Birliği tarafından bilhassa Stalin döneminde Türkistan coğrafyasında uygulanan sistematik asimilasyon politikasının merkezini oluşturan dil ve kültür politikası, çalışmamıza konu olan askerlik ve güvenlik terminolojisi bakımından Kıpçak Türk lehçelerini etkilemiştir. Rus kültürü ve dilini merkeze alan Sovyet asimilasyon politikasının Türk lehçelerinde Rusça alıntı sözcüklerin miktarını etkilediği bilinmektedir. Ancak askerlik ve güvenlik terminolojisi alanındaki etkileri konusunda yeterince çalışma bulunmamaktadır. Çalışmada içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Çağdaş Kıpçak Türk lehçelerinde kullanılan askerî terminoloji ve güvenlik terminolojisinde yer alan Rusça kökenli alıntı sözcükler incelenmiştir. Araştırma kapsamında Çağdaş Kıpçak Grubu Türk lehçeleri arasında yer alan Karayim Türkçesi, Kırım-Tatar Türkçesi, Kazan-Tatar Türkçesi, Karaçay-Balkar Türkçesi, Kumuk Türkçesi, Başkurt Türkçesi, Kazak Türkçesi, Karakalpak Türkçesi, Kırgız Türkçesi ve Nogay Türkçesine ait sözlüklerde yer alan askerî ve güvenlik terminolojisine ait Rusça alıntı sözcükler tespit edilip incelenmiştir. Veriler, tematik alanlara ayrılarak sınıflandırılmış; özellikle “Rütbe ve Ünvanlar” ile “Silah ve Teçhizat” kategorilerinde alıntı sözcüklerin yoğunlukta olduğu tespit edilmiştir. Bulgular, Sovyet dönemi askerî ve idari yapıların söz konusu lehçelerin terminolojik alanları üzerindeki etkisini açıkça ortaya koymaktadır. Alıntı sözcüklerin yalnızca leksikal düzeyde değil, kavramsal ve yapısal düzeyde de yerli karşılıkların kullanımını sınırlandırdığı gözlemlenmiştir. Çalışma, askerî ve güvenlik dilinde Rusça kökenli alıntıların yayılımını göstererek bu alandaki terminolojik dönüşüm süreçlerine ışık tutmayı ve gelecekteki söz varlığı planlamalarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Keywords : Kıpçak Türk lehçeleri, Rusça, alıntı sözcükler

ORIGINAL ARTICLE URL