Şeyh Eşref b. Ahmed'in Nasihat-name'si ve İçindeki Bilmeceler

Authors : Elif Albayrak
Pages : 187-208
View : 58 | Download : 56
Publication Date : 2025-06-20
Article Type : Research Paper
Abstract :Tarih boyunca bütün büyük medeniyetlerde erdemli insanlardan oluşmuş ideal bir toplum meydana getirmek düşüncesiyle ahlâkî, didaktik türde eserler verilmiştir. Türk edebiyatında da sözlü döneme kadar uzanan bir nasihat etme, öğüt vermek amacıyla söz söyleme geleneği vardır. İslâmî döneme gelindiğinde güzel ahlâkı ve nasihat etmeyi teşvik edici ayet ve hadislerin örnek alınmasıyla nasihat-nâme türünde eserler verilmeye başlanmıştır. Başta pend-nâme olmak üzere siyaset-nâme, fütüvvet-nâme gibi içerik bakımından nasihat-nâmeler ile benzer özellikler taşıyan eserler de dahil edildiğinde Türk İslâm edebiyatında Kutadgu Bilig’den itibaren nasihat-nâme yazma bir gelenek hâlini almış ve nasihat-nâme türünde manzum, mensur ya da manzum mensur karışık pek çok eser yazılmıştır. Bu çalışmada Türk edebiyatında nasihat-nâme türündeki bazı eserlerden kısaca söz edilmiş, daha sonra Şeyh Eşref b. Ahmed ve Nasihat-nâme’si tanıtılmıştır. Eserin yazarı, nüshaları, yazılış tarihi, şekil, dil ve imlâ özellikleri ile muhtevası hakkında bilgi verilmiştir. Eser, nasihat-nâmeler içerisinde Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait olması, Türkçenin o dönemdeki dil ve imlâ özelliklerini ve kelime hazinesini yansıtması açısından önem taşımaktadır. Şeyh Eşref b. Ahmed, Nasihat-nâme’de komşuluk, arkadaşlık, ticaret, aile hayatı gibi konularda evrensel öğretilerin yanı sıra ayet ve hadislere telmih yaparak dinî öğretilere de yer vermiştir. Eserdeki öğütler bize o dönemin aile, toplum hayatı ve inanışlarıyla ilgili bilgiler vermesi açısından mühimdir. Müellifin, çocuk terbiyesi ve eğitimle ilgili görüşlerini sıralarken çocukların derslerden sıkıldığı ve yorulduğu zamanlarda onların zihnini canlandırmak amacıyla bilmece sorulabileceğini söylemesi ve örnek olarak on iki adet bilmece sorması eserin asıl dikkat çekici özelliğidir. Türk edebiyatında günümüze ulaşan en eski bilmece/lugaz örnekleri arasında sayılabileceği düşüncesiyle makalede bu bilmecelerin yer aldığı beyitlerin tümünü vermeyi uygun bulduk.
Keywords : Nasihat-name, Şeyh Eşref b. Ahmed, çocuk eğitimi, bilmece/lugaz

ORIGINAL ARTICLE URL