Mihail Bahtin’in Kronotop Kavramı Bağlamında Mustafa Kutlu’nun “Eşik” Adlı Öyküsü

Authors : Ayşe Sulgun

Pages : 247-256

View : 164 | Download : 67

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Edebi metinlerde mekân ve zaman, metinlerin temel bileşenlerindendir. Mekân ve zamanın içi içe geçtiği anlatı yapısı, karakterlerin yaşantılarını çok katmanlı bir gerçeklik düzlemine taşır. Zamanın akışı ve mekânın deneyimlenişi, anlatımın ritmini ve atmosferini birlikte belirler. Bu iki boyutun birleşmesi, anlatı evreninin bütünselliğini sağlar. Buradan hareketle edebiyat eleştirmeni ve kuramcı Mihail Bahtin ise, “kronotop” kavramını, zamanın ve mekânın kesişim noktalarını somutlaştırması açısından ele alır. Kronotop kavramı Einstein’in Görelilik Teorisi’nden ortaya çıkmıştır. Kronotop kavramı Yunanca “kronos” (zaman) ve “topos” (mekân) kelimelerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulmuştur. Bahtin, edebi eserlerdeki olayların birbirleriyle olan bağlantılarını, duyguları ve değerlerini kronotop kavramı çerçevesinde inceler. Kronotop kavramı bağlamında “mekân, eşik, karşılaşma, zıtlık, gerilim, geçiş sonları, değer kronotopları” öykülerde zamanı somutlaştırır ve görünür hale getirir. Anlatılardaki kronotop yapısı olayların değişimini mekânsal sınırlar içinde zamansal evrelerle harmanlayarak sunar. Buradan hareketle bu çalışmada Türk edebiyatında birçok öykü ve deneme kaleme almış olan Mustafa Kutlu’nun “Eşik” öyküsü, Bahtin’in mekân-zaman kronotopu bağlamında incelenmiştir. “Eşik” öyküsü, yeni yapılan bir iş hanındaki güzel bir dükkânın ihaleyle satışını konu alır. Arka planda icra dairesinde yaşanan usulsüzlüklerin yer aldığı öykünün, zaman-mekân ilişkisinin etkileyici bir biçimde tasarlanmış olduğu görülür. Mustafa Kutlu’nun “Eşik” öyküsünde, Mikhail Bahtin’in kronotop kavramı bağlamına uygun kronotoplara ulaşılmış olup, öyküde anlatısal durakların bağlandığı ve birleştiği yer ihale dairesinin kapı eşiği ve koridordur. Öyküde yer alan kişilerin duygu ve düşüncelerini yansıtan, yaşamlarını değiştirme gücüne sahip bu duraklar, mekâna ve zamana derinlik katmıştır. Çalışmanın amacı edebi anlamda çok katmanlı olan bu öyküde kronotop kavramlarını bulmak ve literatüre katkı sağlamaktır. Öyküde yer alan diğer kronotoplar başlıklar halinde detaylı bir şekilde işlenmiş olup çalışmanın sonucunda öyküde yer alan zaman-mekân kronotopu, motif kronotoplar ve değer kronotoplarının insanların duyguları ve çatışmalarıyla örtüştüğü görülmüştür. Yazar, değer motifleriyle milli ve manevi değerleri savunmuş ve okuyucunun bu değerleri içselleştirmesini istemiştir.
Keywords : Mustafa Kutlu, kronotop, öykü, Eşik, Mihail Bahtin

ORIGINAL ARTICLE URL