Zekât Verenlerin Vergi Algısı: Manisa İli Özelinde Nitel Bir Araştırma

Authors : Şükrü Çağrı Çelik, Kemal Çelebi
Pages : 197-228
Doi:10.54427/ijisef.1612133
View : 89 | Download : 66
Publication Date : 2025-09-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Zekât Kur’an-ı Kerim’de birçok ayette zikredilen ve birçok peygamber tarafından önemi vurgulanan bir ibadettir. Aynı zamanda İslam’ın öngördüğü ekonomik yapının en önemli yapıtaşlarındandır. Tarihsel süreçte devletler tarafından toplanması ve dağıtılması sebebiyle zekât, teorik olarak vergiye benzese de; aslında bir ibadet olması, yalnızca Müslümanların ödediği bir mali yükümlülük olması ve sarf yerlerinin Kur’an-ı Kerim’de belirtilen sekiz sınıfla sınırlandırılması gibi sebeplerden dolayı da vergiden ayrışmaktadır. Bu çalışmada Türk toplumu nezdinde devletlere verilen vergilerin zekât yerine sayılıp sayılamayacağı, ya da vergi ve zekât arasında bir ödünleşim olup olmadığı sorularına yanıt aramıştır. Türkiye’deki genel algının ve Manisa ili özelinde görüşme yapılan katılımcıların görüşlerinin ortaya konulması amaçlamıştır. Bu nedenle çeşitli içeriklerden (basın kuruluşları, dergiler, sosyal medya platformları, kamu kurumları) bulgular derlenmiştir. Yine bu amaçla Manisa’da faaliyet gösteren iş insanlarının “kartopu yöntemiyle” belirlenerek çeşitli deneyimlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Temel nitel veri analizi yöntemi kullanılarak ile 11 katılımcıyla yapılan mülakatlardan veriler toplanarak Taguette programı yardımıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın bulgularına göre, nispeten az sayıda da olsa “zekâtı ve vergiyi aynı gören” kişilerin toplumda yer aldığı ve ödedikleri zekatların vergiden düşülmesi gerektiğini düşünen insanların toplumda yer aldığı anlaşılmaktadır. Yine Manisa ili özelinde yapılan mülakatlar neticesinde vergi mükelleflerinin zekât pratiklerinin vergi uyumuna olumsuz bir etkisi olmadığı görülmüştür. Katılımcılar genel olarak vergi ve zekâtı birbirinden ayırmakta, vergileri kamusal malların üretimi noktasında devletin hakkı, zekâtı ise fakirin hakkı görmektedir. Katılımcılar zekâtlarını devlete ya da Sivil Toplum Kuruluşlarına vermek yerine kendileri dağıtmak istemektedir.
Keywords : Maliye Teorisi, İslam İktisadı, Vergi Politikası, Zekât

ORIGINAL ARTICLE URL