Kapitalist Batıda ve Geleneksel Osmanlı’da Matbaanın Gelişimindeki Farklılıkların Eleştirisi

Authors : İbrahim Emre Günay
Pages : 75-88
Doi:10.46442/intjcss.1757134
View : 68 | Download : 201
Publication Date : 2025-12-29
Article Type : Research Paper
Abstract :Matbaa Batının kendi tarihselliği içinde ortaya çıkmış, kendine özgü yapısı doğrultusunda gelişmiştir. Sanayileşme sonrası burjuvanın önderlik ettiği kapitalist ekonomi anlayışı doğrultusunda matbaanın gerçekleştirilen dönüşümlerde doğrudan ya da dolaylı etkisi görülmektedir. Matbaa değişimlerin birinci üreticisi değildir. Matbaa birçok etkenin mevcudiyetinde ortaya çıkan dönüşümlerin hızlanmasında ve yayılmasında önemli rolü vardır. Ancak bu rolün etkileri kısa sürede değil, çok uzun sürede kendini göstermektedir ve bu bağlamda matbaa belirli bir dönemle sınırlandırılamamaktadır. Osmanlı’da ise matbaanın Batıda görülen gelişimi ve etkileri görülmemiştir. Çalışmanın amacı Osmanlı’da matbaanın Batıda görülen etkilerinin gerçekleşmemesinin ya da aynı şekilde gelişememesinin bir olumsuzluk olarak kabul edilemeyeceğini göstermektir. Çalışma Osmanlı’da matbaanın etkisiz kalmasıyla ilgili öne sürülen Osmanlı yöneticilerinin yüzeysel değerlendirmeleri, halkın okuma yazma bilmemesi ve diğer nedenlerin Batının şablon, şema ve modelleri doğrultusunda değerlendirilmesine ve sonucunda Osmanlı’nın geri kalmış bir toplum olarak nitelendirilmesine karşı çıkmaktadır. Her toplum kendi tarihsel koşullarında ortaya çıkmış olan kendi yapısı içinde değerlendirilmelidir. Osmanlı’da matbaanın gelişimi Batının tarihselliği doğrultusunda değil, kendi tarihselliği içinde toplumsal, kültürel, ekonomik ve politik olarak incelenmelidir. Çalışmada önce matbaanın Batı toplumunda ve Osmanlı toplumunda gelişim süreci ele alınacaktır. Sonrasında Batı ve Osmanlı arasındaki yapısal farklar ortaya konarak matbaanın Batıda gösterdiği gelişim ile Osmanlı’da gösterdiği etkisizlik yapısal farklılıkların sonucu olarak gösterilmeye çalışılacaktır.
Keywords : Matbaa, Osmanlı, Müteferrika, Kitap Kültürü, Gazete Kültürü

ORIGINAL ARTICLE URL