Eski Dönem Türk Kültüründeki Zamanı Yönetme Bilincine Divanu Lügati’t Türk Perspektifinden Bakış

Authors : Aydın Furan

Pages : 1-12

Doi:10.56387/ahbvedebiyat.1695118

View : 78 | Download : 64

Publication Date : 2025-12-29

Article Type : Research Paper

Abstract :“Zaman” asırlardır insanların zihnini fazlasıyla meşgul etmiş bir fenomendir. İnsanlar tarih boyunca eylemleriyle akıp giden ve durdurulması mümkün olmayan zaman arasında bir denge yakalama çabası içinde olmuşlardır. Tarihî süreç içinde bu insani çaba, bazı araştırmacılar tarafından disiplinli bir bilinç hâline getirilmiştir. Bu bağlamda 19. asırda zaman ve üretim ilişkisi çerçevesinde zamanı yöneterek üretimi artırmayı amaçlayan bazı uygulamalar ile 20. asır ve sonrasındaki evrede zamanı yönetme konusunda yapılan pek çok sistematik çalışma dikkat çekmektedir. Bu makalede zamanı yönetme, zamanı etkin kullanma konusunda yukarıda bahsedilen evrelerin çok öncesindeki dönemlerde Türk kültüründe zamanı yönetmeye ilişkin bir bilincin var olup olmadığı konusunda bazı verilere ulaşarak eski dönem Türk kültüründe zamanı etkin kullanma bilincinin konumuna bir ölçüde ışık tutabilmek hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda Türk sözlü kültür döneminin anonim ürünleri olan toplumsal tecrübeleri doğrudan yansıtan ve Divanu Lügati’t Türk sayesinde yazılı olarak güzümüze kadar ulaşabilmiş atasözleri örneklem olarak ele alınmıştır. Divanu Lügati’t Türk’ün öncelikli malzeme olduğu, zaman ve zaman yönetimine ilişkin çeşitli kaynakların da incelendiği metin merkezli bu çalışma, kaynak tarama yönteminin kullanıldığı nitel bir araştırmadır. Bu makalede 1985’te TDK Yayınları arasında çıkan Besim Atalay’ın çevirdiği “Divanu Lügati’t Türk Tercümesi” isimli eserden istifade edilmiştir. Çalışma, zaman yönetimi konusunda çeşitli bilgilerin verildiği giriş bölümünün ardından Kaşgarlı Mahmut ve DLT hakkında muhtelif bilgilerin verildiği “Kaşgarlı Mahmut ve Divanu Lügati’t Türk” ana başlığı ile DLT’de zamanı yönetmeyle ilgili olduğu kabul edilebilecek atasözlerinin verdikleri mesajlara göre tasnif edildiği beş alt başlıktan oluşan “Divanu Lügati’t Türk’te Yer Alan Atasözlerinin Zamanı Yönetmeye Dair Verdiği Mesaja Göre Tasnifi” şeklindeki diğer bir ana başlıktan oluşmaktadır. Sonuç kısmında ise makalede incelenen atasözleri vasıtasıyla günümüzden yaklaşık on asır evvel kendi dönem şartlarına uygun bir zaman yönetimi bilincinin Türk kültüründe mevcut olduğunun tespit edildiği ve incelenen atasözlerinin DLT’de kayda alınmalarından çok daha önceki evrelerde üretildikleri gerçeğinden hareketle bu on asırlık sürenin öncesinde de söz konusu bilincin var olduğunun anlaşıldığı ifade edilmiştir.
Keywords : Divanu Lügati’t Türk, Kaşgarlı Mahmut, Atasözleri, Zaman, Zaman yönetimi.

ORIGINAL ARTICLE URL