Osmanlı’da Kültür ve Eğitim Alanında Modernleşme Hareketlerinin Temel Felsefesi ve Diyalektiği

Authors : Emir ÜLGER

Pages : 1-14

Doi:10.58648/inciss.1241602

View : 84 | Download : 68

Publication Date : 2023-05-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada Osmanlı’da var olan kültür ve eğitim alanında yapılan modernleşme hareketlerinin köken, gelişim ve diyalektik evrimine odaklanılmıştır. Bu araştırmada Osmanlı kültür ve eğitim felsefesinin sahip olduğu ontolojik ve epistemolojik köken, gelişim ve diyalektik evrim sürecine ve Osmanlı kültürünün girmiş olduğu yabancılaşmanın, diyalektik olarak aşılması problemine odaklanılmıştır. Osmanlı kültür ve eğitim felsefesinin öncelikli amacı, “düzen, otorite ve disiplin” bağlamında var olan “dengeyi” koruma olmuştur. Bu idealist-spritüalist gelenek içinde, İslam felsefesinden aktarılan ve imparatorlukta büyük bir gerilemeye neden olan “zaman, ilerleme, yaratılış, gerçeklik, akıl, özgürlük, ilerleme, değişim, denge, otorite, çalışmak, üretmek” gibi kavramlar dogmatik olarak belirlenmiştir. Öncelikle İslam felsefesinden kaynağını alan bu geleneksel sistem, zaten durağan bir felsefe ve bilimsel miras devralmıştı. Orta Asya Türk geleneği, Bizans etkisi ve İslam felsefesinin kültürel ve eğitimsel olarak sentezi noktasında yapılan üst yapısal bütün eğitimsel doktrin uygulamaları bu üç kaynaktan beslenmiştir. Temelde zaman kavramı, ilerleme, kâinatın yaratılması, dünyaya müdahale etmeme, gerçeklik kavrayışı, kader, yaratılış, gibi İslam ontolojisi temelinde gelişen Osmanlı eğitim doktrini, temelde bu metafizik ontolojinin üzerine konumlanmış dar bir epistemolojinin içine sıkışmıştır. Bu sistem, yeni bir bilgi üretemez. Bu sistem içinde gerçeklik alanının “kâinat - görüntü insert ignore into journalissuearticles values(zahiri); ve idea insert ignore into journalissuearticles values(batini);” olarak ikiye ayrılması Platon ve Yeni Platoncu bir düşünceden gelse de, Batı Ortaçağ Skolastisizmi’ndeki gibi maddesel dünyaya değil, görüntünün ötesinde olan, asıl gerçekliğe, “idea-Allah’a” odaklanmıştır. Osmanlı’nın, hem ulusal bir “kültür, eğitim ve felsefe” geleneği oluşturabilmesi hem de İslam, “bilim ve felsefe” geleneğinin duraklamasını aşılabilmesi ancak kendisini olumsuzlaması ve modernleşme hareketlerini amacına ulaştırabilmesiyle mümkün olacaktır.
Keywords : Osmanlı Modernleşmesi, Osmanlı Kültürü, Osmanlıda Eğitim Ontolojisi, Osmanlıda Eğitim Epistemolojisi, İslam Skolastisizmi

ORIGINAL ARTICLE URL