Memlûk Türk Devleti Tarihine Etki Eden Bir Selçuklu Türkü: Almelik El-Çevgendâr

Authors : Murat Zengin

Pages : 486-501

View : 46 | Download : 39

Publication Date : 2025-06-24

Article Type : Review Paper

Abstract :Mısır, Suriye (Bilâd-ı Şam), Arap Yarımadası ve Anadolu’nun güney kısımlarında iki buçuk asırdan fazla hüküm süren Memlûk Türk Devleti, askeri monarşi ile idare edilmiştir. Memlûk sisteminden yetişen herhangi bir asker, uygun şartlar ve doğru zamanda saltanat makamına yükselebiliyordu. Saltanat makamını elde eden bir memlûk, iktidarını koruyabilmek amacıyla her koşulda kendisine mutlak bir bağlılık gösteren yeni bir memlûk zümresi kuruyordu. Bu yeni oluşturulan zümreye, önceki sultandan intikal eden yetenekli memlûkler de dâhil ediliyordu. Yönetim sistemindeki bu uygulama, dinamik bir siyasi yapı ortaya çıkarsa da zamanla sultanlar ve emirler arasında yaşanan iktidar mücadelelerine de yol açıyordu. Memlûk Türk Devleti tarihinin farklı dönemlerinde Mansûrîye, Nâsırîye, Eşrefîye, Zahîrîye gibi memlûk gruplarına mensup emir ve devlet adamları iktidar üzerinde nüfûz kurmaya çalışmışlardır. Makalemize konu ettiğimiz Almelik el-Çevgendâr, Memlûklülere esir düştüğü Elbistan Savaşı’ndan sonra Memlûklü Sultanı Melikü’l-mansûr Seyfeddin Kalâvun’un bir memlûkü olarak mansûrîye zümresi içerisine yer almış, Kalâvun’un oğlu Melikü’n-nâsır Muhammed’in ikinci iktidarı döneminde nüfûzunu korumayı başararak bu sultanın üçüncü saltanatı sırasında oluşturulan nâsırîye zümresine dâhil edilmiştir. Aynı zamanda hadis âlimi olan Almelik, bir şeyh/aksakallı olarak Memlûk Türk Devleti Meşveret Heyeti içerisinde de yer almıştır. Sultan Melikü’n- nâsır Muhammed’in ölümünden sonra ortaya çıkan kaotik dönemde nâsırîyenin önemli bir ismi olarak idari kadrolarda görev almış, nihayetinde sultan-emir iktidar çatışmasının yol açtığı karışıklıklar nedeniyle önce hürriyetini ardından da hayatını kaybetmiştir. Bu makalede, dönemin ana kaynakları ışığında şu ana kadar hakkında ayrıntılı bir çalışma yapılmamış Almelik el-Çevgendâr’ın hayatı ve tarihî şahsiyeti ele alınmıştır.
Keywords : Memlûklüler, Nâsırîye, Almelik, Nâib-i Saltanat

ORIGINAL ARTICLE URL