Mitolojinin Mahiyeti Üzerine Kelami Bir İnceleme

Authors : Hünkar Durmuş

Pages : 1114-1137

Doi:10.47994/usbad.1672927

View : 158 | Download : 244

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Mitoloji, arkaik toplum insanının kendisi ve evrene dair anlam arayışının ürünü olan bir olgudur. Yapısı gereği şeylerin kökenini sorgular ve çoğu kez kutsalla ilişkilendirilir; bu nedenle mitler sıradan birer öykü değil, “kutsal ve yaşanmış” kabul edilen anlatılardır. Mitolojinin mahiyeti farklı biçimlerde yorumlanabilmekle birlikte, İslâmî literatürde çoğunlukla esâtir bağlamında ele alınmakta ve bilgi değeri bakımından pek itibar edilmemektedir. Bu çerçevede esâtîrü’l-evvelîn genellikle “eskilerin masalları/efsaneleri” diye çevrilmiş ve kimi yorumlarda “safsata” olarak değerlendirilmiştir. Destan, efsane ve masal ile ortaklıklar bulunsa da mitoloji türsel olarak ayrışmaktadır. Anlatı çoğu kez ilksel zamanda kurulmakta, köken ve düzeni açıklamakta; kutsal sayılması dolayısıyla ritüel ve toplumsal normlara temel oluşturmaktadır. Bu nedenle mitoloji, çalışma boyunca özgül bir tür olarak ele alınmakta; bu ayrımın dayanakları metin içinde irdelenmektedir. Çalışma, mitoloji ile diğer edebî/sözlü türler arasındaki ayrımları belirginleştirmeyi ve esâtir bağlamından hareketle özellikle İslâmî perspektifte mitolojinin mahiyetine ilişkin kavramsal bir çerçeve ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, ortak temalar ve benzerlikler üzerinden bazı anlatıların tek ve aşkın Varlık tasavvuruyla ilişkilendirilebileceği; süreç içinde geçirdikleri dönüşümler sebebiyle vahyin tahrif edilmiş izleri olarak görülebileceği yönündeki ihtimal tartışılacaktır. Benzer anlatıların ilâhî kitaplarda yer alması, metinlerarası ortak öğeler (yaratılış, tufan, ahit, kurban), anlatının işlevi ve tarihî aktarım olasılığı gibi göstergeler üzerinden değerlendirme yapılacaktır. Çalışma, metin incelemesi, bağlam analizi ve karşılaştırmalı okuma adımlarını birlikte kullanmaktadır. Araştırmada birincil kaynaklar olarak klasik İslâmî literatürün yanı sıra edebiyat ve dinler tarihi alanındaki çalışmalar esas alınmakta; gerektiğinde ikincil kaynaklara da başvurulmaktadır. Çalışma, mitolojinin bütün yönlerini değil, diğer türlerle ilişkisini merkeze almakta ve tartışmayı bu çerçeveyle sınırlandırmaktadır.
Keywords : Kelam, Din, Mitoloji, Esâtir, Masal, Efsane

ORIGINAL ARTICLE URL