Jeopolitik Risk Endeksi ile Savunma Sanayi Sektörünün Dinamik Etkileşimi: TVP-VAR Yaklaşımıyla Bir İnceleme

Authors : Emrah Şahin

Pages : 991-1024

Doi:10.26745/ahbvuibfd.1759451

View : 168 | Download : 250

Publication Date : 2025-12-18

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Türkiye savunma sanayi endeksi (XUSAV) ile küresel ve ülkeye özgü jeopolitik risk endeksleri arasındaki dinamik etkileşimi incelemektedir. Araştırmada 2000M1-2025M6 dönemlerine ait aylık veriler kullanılmıştır. Savunma sanayi endeksi, Borsa İstanbul’da işlem gören savunma ve havacılık firmalarının hisse senetleri üzerinden Temel Bileşenler Analizi (PCA) yöntemiyle bileşik bir endeks oluşturulmuştur. Jeopolitik risk göstergeleri, küresel, Türkiye’ye özgü, tehdit temelli ve eylem temelli jeopolitik risk endeksleridir. Zamanla Değişen Parametreli Vektör Otoregresif (TVP-VAR) modeli kullanılarak volatilite yayılımı, yönlü bağlantılılık ve dinamik toplam bağlantılılık endeksleri analiz edilmiştir. Ayrıca TVP-VAR analizinin sağlamlığını tespit etmek için Kantil-Kantil Regresyon (QQR) analizi yapılarak 2D heatmap grafikleri oluşturulmuştur. TVP-VAR analiz bulguları, savunma sanayi endeksindeki oynaklığın büyük ölçüde içsel faktörlerden kaynaklandığını, jeopolitik risklerin etkisinin sınırlı olduğunu göstermektedir. Kısa vadede küresel jeopolitik risklerden bir şok dalgası gözlemlenirken, orta ve uzun vadede bu etkinin zayıfladığı tespit edilmiştir. Ayrıca tehdit temelli risklerin savunma sanayi endeksi üzerindeki etkisi diğer risk bileşenlerine kıyasla daha belirgin bulunmuştur. Sağlamlık kontrolü amacıyla yapılan QQR analizi, TVP-VAR bulgularını destekler nitelikte, ilişkinin asimetrik ve doğrusal olmadığını göstermektedir. Özellikle küresel ve tehdit temelli jeopolitik risk endeksleri ile savunma sanayi endeksi ilişkisinde, yüksek volatil dönemlerde pozitif güçlü etkiler bulunmuştur. Çalışma, jeopolitik risklerin borsa üzerindeki genel etkisini inceleyen mevcut literatürden farklı olarak, savunma sanayi sektörüne odaklanarak literatüre özgün katkı sunmaktadır. Bulgular, politika yapıcılar ve yatırımcılar için savunma sanayi hisselerinin jeopolitik risk ve belirsizlik dönemlerinde portföyleri koruyucu bir yatırım aracı olabileceğini ifade etmektedir.
Keywords : Jeopolitik Risk Endeksi (GPR), Savunma Sanayi Endeksi, Zamanla Değişen Parametreli Vektör Otoregresif (TVP-VAR), Kantil-Kantil Regresyon (QQR), Temel Bileşenler Analizi (PCA)

ORIGINAL ARTICLE URL