NESIMINIŇ KASYDASYNDA SOPUÇYLYK TAGLYMATYNYŇ ŞAHYRANA BEÝANY

Authors : Maral Atdayeva

Pages : 151-159

Doi:10.30563/turklad.1452187

View : 36 | Download : 57

Publication Date : 2024-06-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Seýit Nesimi kasyda žanrynda sopuçylyk taglymatlarynyň esaslaryny özboluşly şahyrana ýol arkaly beýan edýär. Nesiminiň kasydalary wähdeti-wujut, töwhid temasynda ýazylan eserlerdir. Şahyr mesnewiden geçen bu äheňleriň üsti bilen kasydasynda älem-jahanyň döredilişi we birligi baradaky pelsepewi pikiri beýan edip, älemiň we adamyň, asman we ýer sferalarynyň dörediliş aýratynlygyna we meňzeşligine synçylyk nazrayýetinden çemeleşýär. “Nebis kitaby” mazmunyndaky tezkireleriň birnäçesi bilen alyp barlan deňeşdirme barlaglarymyzyň netijesinde Nesiminiň kasydasynyň sopuçylyk tezkirelerine kybapdaş şahyrana mazmuny ýüze çykaryldy. Tebigatyň gurluşy, olaryň sazlaşykly hereketleri, adam tebigatyna meňzeşligi orta asyr ensiklopediki eser “Pysalaýy Ihwan as-safada”, belli alymlarynyň biri Abu Bekr Razynyň şägirtleriniň biri Ahawaýnynyň lukmançylyga degişli “Hidaýat al-mutaallimin” tezkiresinde, Ibn Sinanyň “Ahwal an-nafs”, Nasyr Hysrowyň “Röwşennama”, “Afaknama”, Eziz Nefesiniň “Zubdat al-hakaýk” (“Saýlanan hakykatlar”), Mahmyt Şabesteriniň “Mir´at al-muhakkikin” (“Hakykat ýoluna düşenleriň aýnasy”), awtory näbelli “Ýüzlenmeleriň enesi” (“Um al-hitab”) ýaly eserlerinde giňişleýin gürrüň edilýär. Şeýle pelsepewi pikirler şygryýetde, aýratyn hem, sopuçylyk şygryýetinde giňden işlenipdir hem-de özboluşly leksiki - semantiki adalgalary döredip, birnäçe many gatlaklarynyň üsti bilen beýan edilipdir. “Afaknamalar” Muhammet pygamberiň “Özüni tanan Taňryny tanar” diýen hadysy bilen başlanyp, özüni tanamak hadysasynda intuisiýa aýratyn üns berlipdir we asman sferalary, tebigatyň gurluşy, hadysalary bilen adamyň gurluşy we häsiýeti deňeşdirilýär. Nesimi kasydasynda şeýle deňeşdirmeleri Gurhana salgylanyp ýazýar. Älemiň adama gatnaşygy “Afak we ahfuzda” belli bir tertipde görkezilipdir. Älemiň gurluşy bilen adamyň gurluşyny we älemiň hadysalary bilen adamyň häsiýetini deňeşdirýär. Adamyň material barlygy bilen birlikde ruhy halyny, gylyk-häsiýetlerini ylahy we maddy dünýä bilen bagly ýüze çykarýar. Ynsanyň beden gurluşyny tebigatyň gurluşy bilen deňeşdirip, gylyk-häsiýetine bolsa ahlak esaslaryna görä baha berýär. Makalada Nesiminiň Sufýan pikirlenişi onuň kasida goşgusyndan mysallar bilen aýan edilýär.
Keywords : Nesimi, Sopuçylyk, Kasyda, Türkmen Edebiyatı

ORIGINAL ARTICLE URL