ÜNLÜ TÜRKOLOG, BİLİM ADAMI ETHEM RAHİMOĞLU TENİŞEV’İN TÜRK VE TATAR EDEBÎ DİL TARİHİ ARAŞTIRMALARINA KATKILARI

Authors : Fanuza Nuriyeva

Pages : 211-222

Doi:10.30563/turklad.1679363

View : 51 | Download : 38

Publication Date : 2025-06-20

Article Type : Other Papers

Abstract :Makale; dünyaca tanınan bilim adamı, Türk dil biliminin tanınmış şahsiyetlerinden olan Ethem Rahimoğlu Tenişev’in (24.04.1921-11.07.2004) Türk ve Tatar edebî (yazı) dili tarihlerinin araştırılmasına yönelik yaptığı çalışmaları konu edinmektedir. Çalışmada bilim adamının kaleme aldığı eserleri, lengüistik görüşleri, günümüz dil bilimi kuramına katkıları; Tatar yazı dili araştırmalarını geliştirmeye yönelik yaptığı faaliyetlerin ışığında ele alınmıştır. Bu yazıda; Ethem Rahimoğlu Tenişev’in Eski Türkçenin abideleri, Orta Asya halklarının günümüzdeki yazı dilleri, karşılaştırmalı-tarihî gramer, Türk yazı dillerinin tarihine yönelik çalışmalarının geneli incelenmiş; yazarın konuyla ilgili görüşlerinin bütüncül bir değerlendirmesi yapılmıştır. Türk yazı dillerinin karşılaştırmalı-tarihî yapısının incelendiği ve bir komisyon tarafından hazırlanan altı ciltten oluşan Türk Dillerinin Karşılaştırmalı-Tarihî Grameri adlı eser; bu yönde yapılan çalışmalarla Türk topluluklarının zengin mirasının gün yüzüne çıkarılmasında, diğer Türk yazı dillerinin tarihsel ayrımlaşmasının ortaya konulmasında büyük önem taşımaktadır. Makalede; Ethem Rahimoğlu Tenişev’in dünya bilim âlemine katkılarına dayanarak onun Türk edebî dili tarihi araştırmalarına yönelik genel kuramsal görüşleri incelenmiş, edebî dilin biçimlenmesindeki tüm gösterge ve koşullar ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Bilim adamının hizmetleri, çağdaş Tatar edebî dilinin tarihini yazmak için büyük bilimsel-yöntemsel fırsatlar ortaya koymuş ve buna dayanarak birçok konuyu açıklama ve soruna cevap bulma imkânı tanımıştır.
Keywords : Ethem Rahimoğlu Tenişev, Türkoloji, Tatar yazı dili, Türk yazı dilleri, edebî dil tarihi

ORIGINAL ARTICLE URL