DİJİTALLEŞME, BÜYÜK DİL MODELLERİ VE SOSYODİLBİLİM: DİL VE TOPLUM ÇALIŞMALARINDA YAPAY ZEKAYA DAİR KURAMSAL PERSPEKTİFLER

Authors : Yelda Yeşildal Eraydın
Pages : 401-410
Doi:10.30563/turklad.1826422
View : 92 | Download : 111
Publication Date : 2025-12-20
Article Type : Research Paper
Abstract :Dijitalleşme, dil kullanımını, sosyal etkileşim ağlarını ve kimlik inşası süreçlerini dönüştürerek sosyodilbilim alanında etkili olgulardan biri hâline gelmiştir. Dijital ortamların genişlemesi, çağdaş bağlamda dilsel çeşitlilik, ideoloji, güç ve kimlik üzerine yeni tartışmaları gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede, yapay zekâ temelli büyük dil modelleri (LLM’ler) yalnızca teknolojik yenilikler değil, aynı zamanda dilin toplumsal boyutlarını yeniden düşünmeye davet eden kuramsal kavşaklardır. Bu çalışma, LLM’lerin dijitalleşme bağlamında sosyodilbilime sunabileceği kuramsal katkıları tartışmayı amaçlamaktadır. Bu modellerin geniş ölçekli dilsel verileri işleme kapasitesi, çevrimiçi söylemler, dijital kimlikler ve dilsel uygulamalara ilişkin yeni bakış açıları sunmaktadır. Özellikle dijitalleşmenin hızlandırdığı dil kullanımındaki değişim ve çeşitlilik, sosyodilbilim içinde yeniden değerlendirilmesi gereken alanları temsil etmektedir. Bununla birlikte bu potansiyel, önemli riskleri de barındırır. Kültürel bağlamın azaltılması, ideolojik önyargıların yeniden üretilmesi, etik kaygılar ve insanın yorumlayıcı gücünün zayıflaması, eleştirel dikkat gerektiren başlıca sorunlar arasındadır. Sonuç olarak, büyük dil modelleri dijitalleşme çağında sosyodilbilimsel araştırmaların kuramsal boyutlarını derinleştirme potansiyeline sahiptir. Ancak bu potansiyelin anlamlı ve üretken biçimde gerçekleşmesi, insan yorumunun korunmasına, eleştirel farkındalığın sürdürülmesine ve etik ilkelere bağlı kalınmasına bağlıdır. Bu çalışmanın amacı; dijitalleşme, sosyodilbilim ve yapay zekâ arasındaki kesişimleri inceleyerek süregelen kuramsal tartışmalara katkıda bulunmak ve alanın olası gelecek yönelimlerine ilişkin içgörüler sunmaktır.
Keywords : Dijitalleşme ve sosyodilbilim, Büyük dil modelleri (LLM`ler), Yapay Zeka (YZ)

ORIGINAL ARTICLE URL