MUHAMMED SÂDIK KÂŞGARÎ’NİN “ĀDĀBÜ’Ś-ŚĀLİĤĮN” ADLI ESERİNDE BELİRTEÇLERLE FİİLLERİN EŞ DİZİMLİLİK İLKESİNE GÖRE İNCELENMESİ

Authors : Nesrin Gezici

Pages : 712-730

Doi:10.7884/teke.1645036

View : 76 | Download : 95

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Muhammed Sâdık Kâşgarî, son dönem Çağatay edebiyatının önemli şahıslarından biridir. Kâşgarî; tarih, din, ahlak, tezkire, şiir ve tercüme gibi çok alanda eser vermiştir. Muhammed Sâdık Kâşgarî, Kâşgar’ın Döletbag (Devletbağ) köyündeki Medrese-i Hâmidiye’de Farsça, matematik, edebiyat, tarih ve coğrafya eğitimi almış, Kâşgar Hânlık Medresesi’nde ders vermiş ve Kâşgar Şer’î Mahkemesi’ne baş kadılık yapmıştır. Ādābü’ś-Śāliĥįn, Muhammed Sâdık Kâşgarî’ye ait 7 baptan oluşan bir adap kitabıdır. Özbekistan İlimler Akademisi ve İstanbul’da basılmış olan iki nüshası olan eserin İstanbul nüshası üzerinde daha önce herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Fiiller konusu ise Türkçenin tarihsel dönemlerinden beri incelenen önemli dil bilgisi konularındandır. İncelenen eser, fiil kullanımı ile dil çalışmalarına kaynaklık edecek malzeme açısından zengindir. Eş dizimlilik, sözcüklerin birbirleriyle olan ilişkisini inceleyen bunları çeşitli yaklaşımlarla ele alan inceleme alanını ifade eden dil bilimi kavramıdır. Bu çalışmada Muhammed Sâdık Kâşgarî’nin Ādābü’ś-Śāliĥįn adlı eseri hakkında bilgi verilmiş, eserde yer alan belirteçlerin fiillerle kullanımı eş dizimlilik ilkesine göre değerlendirilmiştir.
Keywords : Ādābü’ś-Śālihįn, Muhammed Sâdık Kâşgarî, eş dizimlilik, belirteç, fiil

ORIGINAL ARTICLE URL